"And I have found both freedom and safety in my madness, the freedom of loneliness and the safety from being understood, for those who understand us enslave something in us. But let me not be too proud of my safety. Even a Thief in a jail is safe from another thief. "

Khalil Gibran (How I Became a Madman)

Lübnan Marunîleri / Yasin Atlıoğlu

NEWS AND ARTICLES / HABERLER VE MAKALELER

Saturday, March 25, 2006

Sharaa in Iran

SOURCE: Arabic News

Syria's First Vice President Farouk al-Sharaa said in Iran today that his talks with President Mahmoud Ahmadinejad were "constructive, favorable and positive," and that he submitted a message from President Bashar al-Assad to President Ahmadinejad on the latest regional developments.

In a meeting with al-Sharaa, Ahmadinejad said that in response to the US repeated calls for talks with Iran on Iraqi issue, Iran will do so provided that the interests of Iraqis and the entire Muslim world to be guaranteed.

Thursday, March 23, 2006

President Assad's Interview with PBS US TV Network

President Bashar al-Assad’s Interview with Charlie Rose

Source: SANA

Journalist: It is a remarkable time in the Middle East and there has been change in Lebanon and change in Iraq in a significant way. Tell me how you see this change and the role you would like to see Syria play?

President Assad: First of all, I couldn't see Syria apart from its neighboring countries and apart from the region in general. We can't see the region separately from the world. Secondly, I would distinguish between what we hope to see in the future of our country and our region and what is going on. I think what we would like to see is like any country: peace, peaceful life, prosperity, better standards of living, the reform that we have been talking about for years in our country. But this is our hope. Actually if I talk now about reality, it is going in the opposite direction: more extremism, more terrorism, less job opportunities for ordinary people; and this means worse economy now and in the future. But this does not mean to lay all the blame on others, like if you talk about the war in Iraq, if you talk about the West in general. We have a role to play and we are going to play our role but there is a difference between when you lead, let us say, the ship or when you drive the car, there is somebody else who is sharing this car with you. So, we have a lot of obstacles; some of them are related to us and nobody else and some are related to the international situation. So, we are mostly talking about reform on the political, economic and cultural levels which are important as a basis for any reform.

Journalist: When times are changing, every leader wants to be understood. Tell me how would you want to be understood by the American leadership and the American people?

President Assad: They have to understand me by understanding my culture as a person. If they want to understand me as a president, they have to understand whom I represent; and this is related to the culture of my people. So, this the problem with the west: If I want to make an analogy to two computers with different systems – if we talk about windows – we notice that they do the same job but they have different systems. So, you have sometimes some software to make the translation between the two systems. We do not have to talk about the events; we have to explain and analyze these events and translate them from our culture to another culture. That is what we want from the media in your country and from the politicians. That is how they can understand, and then they will understand that we need peace, we need prosperity and we need reform.

Journalist: You have the same interest for stability in Iraq as do the Iraqi citizens and as do the United States?

President Assad: Exactly! If we put aside the interest of the United States in Iraq, we have an interest in having stability because any effect in our region will be like domino effect, especially if we have chaos. If what is going in Iraq is bad, this will have bad effects on Syria.

Journalist: In your judgment and I will get to Iraq later on in this conversation; a civil war in Iraq will drag in Syria, Iran and Lebanon.

President Assad: And Central Asia.

Journalist: And Saudi Arabia.

President Assad: And the Gulf and the Middle East, because we have the same mosaic of society, and part of this chaos will be based on the matrix of our society. So, this will have an effect all over the region.

Journalist: May I just take a moment to talk about your personal journey? You were in England studying ophthalmology and your brother, who was on the track to be a leader in Syria, passed away in a tragic car accident in 1994; you get a call from your father to come back. What did he say?

President Assad: Actually, I called him, because I knew before him when somebody from my family and relatives called. I called my father from London to tell him that they told me such bad news.

Journalist: Did you have to tell him about your brother's death?

President Assad: I had not known that there was death. I just said that there was an accident. So, I did not have any information; it was just right after the accident and I came back the same day to Damascus.

Journalist: Knowing that your world has changed?

President Assad: Not exactly, but on the same day I felt this when I came back to Damascus and I took the decision to come back.

Journalist: You then had a six year period of involvement in various aspects of government; the military aspect for instance. Your father could teach a master class in politics of the Middle East, tell me what did you learn from him?

President Assad: You will be surprised if I tell that we never talked about politics. We lived like any ordinary family; and since we were young he was very keen to keep us away from public life inside our house. But actually in our region when you are a son of a president then you are a public figure, whether you want this or not. So you will be in touch with the people and public problems; you will learn from people and you will have the chance to analyze your father as a president from the political positions and decisions, and from his personality as a person in his house.

Journalist: So, I change the question: from watching him what did you learn from this man who dominated Syrian's life?

President Assad: Normally, like any son, you learn the principles, this first. Second, you learn the way he deals with crises, because we have been in crisis for decades. So, you learn how to deal with crisis and how to be patient with these crises, this is the most important thing you may learn.

Journalist: Now you have been a president for five years; your father died in 2000, what has been the most surprising thing for you as you came to power in Syria with all of these changes around you?

President Assad: The most surprising thing was how the developed countries, in particular the United States, have this high technology which they use in order to receive and send information, this is on one side. On the other side, how much information they have but how much knowledge they need to analyze the information. I think that these developed countries have all the means to know more about our region at least – I'm not talking about the rest of the world - this is very surprising.

Journalist: You think that the United States for example with all its technology does not understand you, Syria, and the region?

President Assad: As I said earlier, when you don't understand the culture, you don't understand the politics, especially in our region. If you don't understand the culture and the politics, you don't understand what decision we take as leaders and why, and what we say and why. That is why we always have misunderstandings when we conduct a dialogue with many delegations coming from the West, especially the United States. They ask us questions that show how they misunderstand our vision and our beliefs and goals.

Journalist: And in fact this is a very diverse society consisting of a variety of different beliefs.

President Assad: And sects and religions.

Journalist: If you sit down with George Bush, you would try to explain Syria to him.

President Assad: Exactly, and the Middle East because it is part of the Middle East. And I would explain to any American, as we do, why they failed in Iraq, why the situation is getting worse.

Journalist: Why is that? Why did, in your judgment, the United States fail? First tell me, why didn’t you join the coalition when they asked you? You must have felt a lot of pressure. Your father had supported the war in 1991.

President Assad: There is a big difference between the two wars. The first war was to liberate Kuwait, and we supported the liberation of Kuwait. We were against the invasion of Kuwait by Saddam. But what the United States is doing now is what Saddam did to Kuwait. They invaded Iraq. This is first. As a principle, we are against occupation. Second, I think some in the United States, politicians or decision makers, based all the situation of invading Iraq on their ideology and some notions that they would win the war if they win some battles. And I was honest with them. Before the war, I received many delegations, some of them from the Congress and some of them from the Administration, and I told them: "you will undoubtedly win the war, and I mean here the first war: the military part of it".

Journalist: You mean they will topple Saddam.

President Assad: Exactly. There is no doubt about that. But after you occupy Iraq, you will have chaos, resistance, and you will have a swamp. You are going to sink in the swamp. And what I said is happening everyday. So that is, I think, the reason why they failed. You have the misinformation too. May be they have different goals… I don't know. But this is the main reason.

Journalist: What do you think is going to happen in Iraq?

President Assad: If they withdraw or not?

Journalist: If they stay.

President Assad: If they stay. Now we have a pilot project. If you put principles aside, let's talk about it as a pilot project. They have been there for three years. What happened? We don't have any evidence that the situation is getting better, but we have all the evidence that the situation is getting worse. So, what is going to happen after three years won't be different from the previous three years. This is logical.

Journalist: Let me tell you what they would say, the vice-president or president will say, "we have made a mark; we have made a progress and we've had elections and we're now negotiating with the parties, not the United States, to create a government. That hopefully will bring stability, but each election has taken place as anticipated.

President Assad: If you want to judge me as president, what I have done, you should first know what the people want. This is first. So, who asked the Iraqis what they want? Second, if you talk about achievements, it is not what I say about achievements but what the people say about something I achieved for them. So, first of all, let the Iraqis have their say in that. I wouldn't listen to any official or any person from outside Iraq because Iraq belongs to the Iraqis. So you have to ask the Iraqis first not any other person. But nobody asks them.

Journalist: You don't doubt that most Iraqis are happy to see Saddam Husain gone?

President Assad: If you talk about minority or majority, I don't have a clue. But there is a big difference between Saddam being gone and my country being occupied. So there is no sense of linking the two things together. If we say Saddam has gone because he is a dictator. So what? He killed hundreds of thousands. But how many did this war kill? Nearly two hundred thousand. So I want to get rid of this dictator to protect you but at the same time killing another two hundred thousand. There is no logic. So what if he is gone?

Journalist: So this is too heavy a price, you think?

President: Exactly. At least whatever price you want to pay, who is going to pay the price? It is the people, the Iraqis. So you have to ask them if they want to pay the price or not. If they say they are ready to pay the price, this is their country; they have the right. But I am not the one as a Syrian, American or any one in the world to talk on their behalf that this is a good price or a good result. They are responsible for this.

Journalist: At the beginning, you said that there was cooperation after 09/11 between your government and the US government. There was intelligence shared because your government, because of its observation of the Syrian Muslim brotherhood, understood their relationship with al Qaeda, understood organizations and provided helpful information. There was even talk of a backdoor policy in terms of the CIA sharing information. It was said that information from your government was helpful to the American government in preventing some attack in Bahrain and other places. Why did that stop? What happened?

President Assad: Actually, first of all I took the initiative after Sept.11th to help the Americans. Why? Because we have the notion for decades that this terrorism, if it attacks, let us say, in your country in the United States, in East Asia, in Africa, some day it will attack Syria. So terrorism is like the internet, has no borders.

Journalist: And you have the same fear of terrorism that the United States does?

President Assad: Exactly, because what happened in New York may happen in Syria. So that is why we said we have to move now because we tried in the eighties to convince some European countries that we have to make coalition against terrorism. At that time nobody cared about what we said. Because now after the eleventh of September most of the world is convinced about this idea, we said let us move. So we started this cooperation and we told them. I told one of the CIA officials, you have the information, but we have the knowledge because as you said we defeated those.

Journalist: Muslim Brotherhood.

President Assad: Exactly. But it is not a matter of organization as you call it or person or group. It is a state of mind. We have to know the culture to know how to fight the state of mind, because those terrorists use any cause and assume it as a mantle to make terrorist acts. So we know what mantle they assume and we know how to fight this and how to deal with it. They committed many mistakes in the United States regarding the security issue. But this was not the main reason. The main reason is that you cannot have the good, normal and sophisticated kind of cooperation between the intelligence and at the same time you have animosity in the political field. So we either have normal relations across the board as a package or let us stop this cooperation.

Journalist: So, in return for the exchange of information and helpful knowledge, what did you want them to give which they did not?

President Assad: At least do not be against us. We don't want anything from them. But not to be against Syria, first of all in the peace process. We talked about peace. We need peace. But his administration does not care about peace or the peace process.

Journalist: Which peace process?

President Assad: The peace process between Syria and Israel that started in 1991. It is paralyzed now. We have daily blood shed in our region: in Iraq, in Palestine and in the occupied territories in Syria and Lebanon. They tried to make an embargo against Syria while they wanted us to help them in the security issues. They tried to prevent any kind of support from European countries to Syria. They work against the association between Syria and the E.U. They prevented even private companies from coming to Syria and helping in the development in our country. Journalist: They would do this, in your judgment, because you didn't join in the coalition to fight in Iraq?

President Assad: Exactly. That is something we wouldn't do.

Journalist: Here is what else they will raise: they would say that part of the problem with you is your support of Hizbullah. We in the United States, they say, believe Hizbullah is a terrorist organization and we believe it provides weapons to the Palestinians and to terrorist organizations that are part of the Palestinian community and you don't stop them. You support them, encourage them and don't stop them. You support them in Lebanon as well.

President Assad: First of all, wherever you have occupation, you have resistance; we don't make it in Syria. This term, terrorism, I don't know if it is clear. This is the reality and they have to understand this reality weather they like it or not. It is reality.

Journalist: What reality?President Assad: That whenever you have occupation, you have resistance. Hizbullah, Hamas and Jihad emerged, I think Hizbullah in the mid-eighties, Hamas and Jihad I don't know when, but because of the occupation of the Palestinian territories and Lebanese territories. So this is something Syria didn't make. But if you ask about the support of the whole region, the people support the resistance. If somebody in the world or in the United States called them terrorists, it is a label but we don’t recognize this label.

Journalist: Let me understand. If the USA says Hamas is a terrorist organization and you say that is not the way we perceive them, so no matter how much they have done with respect to Israel, no matter how many suicide bombings and terrorist activities, you don't identify Hamas as a terrorist organization?

President Assad: If you want to see the picture you have to see the whole picture. If you talk about violence, let us talk about four thousand Palestinians killed during the last five years while on the other side, the Israeli side, few hundred are killed. So if you want to talk about the violence and you call this violence terrorism, Israel killed more Palestinians than the Palestinians killed Israelis. This is first. Second, you have to see both sides. They talk about Hamas and what they did in Israel but they don't talk about Israel and what they did in the Palestinian territories. They assassinate people from time to time in public, and they say it, "we are going to kill". So, this is the whole picture. Anyway, it doesn't matter what label we put, if we want to have a solution we have to deal with the facts not with the terms. Whether they are terrorists or not; this is not the problem. We have to deal with the facts and the fact is if you don't have peace, you will have more bloodshed. So we don't support violence in Syria. This is part of the story.

Journalist: You don't support Hamas if Hamas is engaged in suicide bombings; you don't support it. If Israel is engaged in acts of occupation that are destructive of life, you don't support it.

President Assad: By the word " we don’t support" I mean we don't encourage. We support them politically because they have the right to have their own state, they have the right to have their land back, and they have the right to implement Security Council Resolutions. That is what we support.

Journalist: But here is an interesting thing. Hamas, for example, just won the election and now they are trying to form a government. Your country, Saudi Arabia, other Arab League members met in Beirut with a peace plan with Israel that supports the right of Israel to exist. Correct?

President Assad: Yes, you mean the Arab initiative?

Journalist: Yes, the King Abdullah initiative.

President Assad: Yes, exactly.

Journalist: Hamas does not accept that. It does not accept the right of Israel to exist.

President Assad: Let me explain this. For example, Syria. Let us talk about Syria. We started the peace negotiations in 1991 with Israel. We said when Israel withdraws from our lands we recognize Israel. So when you say recognize you say it when you achieve peace. Anyway, when you have peace talks with Israel, this means you recognize the reality of Israel. But when you say verbally that we recognize it politically, that will come as a result of the peace. So, the position of Hamas is like this. They used to say we accept Israel but now they don't say it. Recently, Hamas has become very pragmatic, very realistic.

Journalist: They have not changed any of their principles verbally.

President Assad: They said if you want us to do something, then for what? For example, when we started our peace talks with Israel, it was to get our land back. Now there is nothing to offer from Israel. If you want Hamas to do something, Israel has to say we are ready to give something. They have to meet half way.

Journalist: But shouldn't Hamas say we recognize the right of Israel to exist. We are prepared to negotiate in the same way the Palestinian authority was doing?
President Assad: I will tell you. There was something like we did. I will go back to our experience. I think both sides have to recognize the UN and the Security Council resolutions. This is the solution. According to those resolutions, you have an Israeli state and a Palestinian state. So it is a very good idea. Both of them will have a state but through Security Council resolutions.

Journalist: We cannot treat this without including all of it, as you pointed out. Israel is electing a new leader in a new party next week. It is said the likely candidate to win is Ehud Olmert. It is said that he wants to withdraw from settlements on the West Bank but to be firm on the boundaries of Israel in the next ten years, partly with a fence. It is said that if Olmert becomes the Prime Minister and his party in coalition is the majority, he wants to firm up Israeli boundaries including a fence that is already on the way, and he wants to withdraw from the West Bank settlements.

President Assad: That will take me back to what I said in the previous answer: the solution is through United Nations or Security Council Resolutions. Security Council resolutions define the borders by June 1967. So the fence is much far behind. I mean behind Palestinian territories. So this won't lead to any solution. The facts proved that this fence wouldn't do much to Israel, so I will advice any rational Israeli to go back to these resolutions. This is the main solution. You may sometimes win some political, security and military battles but eventually you need the stability and it happens when you have normal relations. The fence won't give you normal relations. It is a matter of people not governments.

Journalist: But you can't have normal relations unless Hamas is prepared to recognize the right of Israel to exist. You, your country and Iran are providing economic support to Hamas, yes?

President Assad: No, we don't support Hamas. First of all, we support the Palestinians. What do we support? We support their rights as I said. We used to support Hamas because we saw that Hamas represents the will of Palestinians, and this is democracy. The latest elections proved that we were right.

Journalist: That they have popularity.

President Assad: Exactly. Now they are elected. If you want to call them terrorists, then call them elected terrorists. It doesn't matter. But they are elected. They represent the Palestinians. You can't say all the people are terrorists.

Journalist: Do you think that Hamas, which now controls the government, they won the elections, they are a majority, is prepared to recognize the right of Israel to exist?
President Assad: If it is mutual, yes. But if you talk one way, then no. It should be mutual. What about Israel? Do they recognize the Palestinian state? We should ask them the same question.

Journalist: How to do that?

President Assad: Through United Nations resolutions. President Bush, two years ago, I think, or may be a little bit more talked about two states: Israeli and Palestinian.

Journalist: He was the first U.S. president who talked about the right of Palestinians to have their own state.

President Assad: That is what we want and what Hamas and all Palestinians expect. So nobody said they are going to have their own state and they are going to make the Israeli state vanish. We haven't heard about this.

Journalist: What is your government, or what are you encouraging Hamas to do?

President Assad: To hold on to the rights of the Palestinian people, which are political rights. This is very clear. These rights are the refugees’ right, because we have half a million refugees from Palestine in Syria and five to six million in other Arab countries who are not allowed to go back to their territories, the right to have a state and the right to have normal relations like any other state.

Journalist: If the Israelis, and the Americans, say they will never give up Jerusalem, will never allow the right of return, will never completely go back to the 1967 borders, is peace then impossible?

President Assad: It is… because you make peace through dialogue, through taking into consideration the rights of everybody, through making compromises and through implementing what the international community wants through the Security Council resolutions.

Journalist: Your father came very close to negotiating with the Israelis a peace treaty between Syria and Israel with the Golan Heights being returned to Syria and some rights of the Israelis… very close!

President Assad: That was during Rabin’s government; and actually Rabin was very serious in his efforts to make peace with Syria before his assassination; and if we are to use numbers, we say approximately 80% was achieved. The rest was some details about water because we resolved the security arrangements. What was left was some details, which means we indeed were very close, but the assassination of Rabin cancelled and stopped everything.

Journalist: Let me move to Hizbullah. American officials have said to me the reason Syria is on the list of countries that support terrorism, and therefore come under criticism from America, is because of your relationship to Hizbullah. This is because they believe Hizbullah is a terrorist organization notwithstanding the fact that it won elections in Lebanon.

President Assad: You should always go back to the majority of the people. There was a poll a month ago in Lebanon about how many of the Lebanese support Hizbullah. The poll showed 80-85 percent support Hizbullah. So it is not a matter of Syria, nor is it a matter of what you label Hizbullah, but rather it is a matter of the people. That is what I want some of your officials to understand; it is not a matter of Syria. We support the Lebanese people. They had Israeli occupation for twenty-two years, and that is why they had Hizbullah and different organization.

Journalist: But the Israelis left under Ehud Barak?

President Assad: Exactly. But that happened without a peace treaty. They should have signed a peace treaty with Syria and Lebanon and everything would be normal. But now every Lebanese is worried about another attack by Israel; and Israeli aircraft continue to violate the Lebanese airspace everyday. So there is no peace actually. Israelis only withdrew militarily.

Journalist: But do you consider Hizbullah as a terrorist organization?

President Assad: No. It never attacked any civilians. It only defends its country; and it is not interested in launching attacks inside Israel. It only defends the Lebanese borders, and this is its right.

Journalist: So there are no attacks by Hizbullah?

President Assad: No. There aren’t any.

Journalist: Is that because of the urging of Syria and You?

President Assad: We need stability in general, and we need stability in Lebanon. That is why we always play a role to have stability, but when you want to play this role you need cooperation. For example I received a telephone call from Mr. Anan last week about the southern borders in Lebanon where he asked me to play a role because they heard some rumors about some conflict. I said we are ready and we need stability, but who is going to put pressure on Israel. This is because you have two sides and you cannot talk about one side only. When you talk about borders, about two countries, you should talk about two sides.

Journalist: Has the withdrawal of Syria from Lebanon meant that Iran has more influence with Hizbullah than Syria?

President Assad: Our influence is with the Lebanese as a whole and not only with Hizbullah. Hizbullah represents a big part of the Lebanese, and Iran has good relations with it and with many Lebanese. So, I would not say our influence in Lebanon is becoming weaker, nor would I say the Iranian role is becoming stronger. I think it is still the same situation but in a different way. Syria and Iran have different ways of tackling the Lebanese problems now.

Journalist: Why did you withdraw Syrian troops from Lebanon?

President Assad: Actually we started that five years ago, and precisely in the year 2000. We did that because the situation in Lebanon became more stable between the end of the civil war and 2000 when we started withdrawing. By then Israel had withdrawn from the largest part of Lebanon in 2000 and because when you have your army outside your country it is expensive politically, economically and in other aspects.

Journalist: But it was an occupation?

President Assad: No. We entered Lebanon upon a Lebanese request.
Journalist: You in no way consider the presence of Syrian troops in Lebanon an occupation?

President Assad: No, I do not. If it was occupation we should have had resistance against it. We were not occupiers. But how did the Lebanese fight Israel for twenty-two years and did not fight Syria? That is because we were not occupiers.

Journalist: Most people suggest that the decision to withdraw the majority of Syrian troops from Lebanon came after the assassination of Hariri.

President Assad: That is true. We started in 2000 withdrawing from Lebanon because we had to. Before the assassination of Hariri, there was resolution 1559, issued at the end of 2004, which asked all foreign troops to leave Lebanon. Before that resolution 63% of our troops withdrew from Lebanon, but we took the decision to completely leave Lebanon after the assassination of Hariri.

Journalist: Because?

President Assad: Because part of the Lebanese thought that Syrian assassinated him. They stood against Syria after being our allies. That is why we withdrew; we cannot stay in Lebanon when some Lebanese are against Syria.

Journalist: With respect sir, perhaps the UN investigators think that, and the world opinion thinks that, Syria to a large degree has something to do with the assassination of Hariri.

President Assad: This is because some of the Lebanese said that. They tried after the assassination to accuse Syria. There is no logic in that. Rafic Hariri was a friend of Syria and supported Syria in the most difficult task for him which was the extension of president Lahoud’s term in office. Hariri was against it, but he did it for Syria.

Journalist: And by doing it he was challenging Syria?

President Assad: No. He agreed to do what we wanted.

Journalist: Tell me what happened in the famous meeting between you and him before he was assassinated.

President Assad: We talked about the extension and we told him “we think the extension is necessary now”. He said I am not with that decision, yet at the same time I will be with Syria. He was very good, and that is what happened. I told him “we do not want to embarrass you in this subject, you have the right to say yes or no.” If he said no it would have been difficult for Syria to do it or convince the others to do it. I said to him “you can tell us in two or three days”. Two days later he said I will be with Syria and do it. That is what happened in that meeting.

Journalist: This is not the first time you hear what I will say now. The story that has been rumored says that you threatened him… that “I will bring down Lebanon on your head.”

President Assad: We condemn the crime...

Journalist interrupting : The assassination was a crime and you condemn it because it was not good for Syria?

President Assad: Exactly. But if we put this aside; If you would do such a bad thing would you threaten? You would not. Second, if you threaten him, you threaten somebody in order to make him do something, and if he doesn’t do it you may do what you said, but if he does it why harm him? If he does what you want, why harm him? It is a contradiction.

Journalist: It is said that he came back and told his son that you threatened him!

President Assad: That is not true. We heard later that he said that somebody from the Syrian Intelligence put a gun to this head, but Hariri himself told me that some officials in the West told him that they were angry with him because he stood by Syria. He told me that, but may be he told them he did that for this reason. Actually, neither me nor anybody else in Syria threatened him.

Journalist: Do you believe that anyone in Syrian Intelligence, anyone, had something to do with the assassination of Hariri?

President Assad: No, for one reason: such kind of operations needs a big team because it is very sophisticated. One person cannot do it; there must have been a team, an organization, another country’s intelligence
Journalist: But that is just the point the UN investigators have suggested: This was a very sophisticated effort and took people who know something about assassinations and conspiracy. Perhaps the theory was between Lebanese and Syrian Intelligence.

President Assad: First of all, it’s not part of our history to have assassinations. We were in Lebanon to prevent this kind of assassinations and we lost more than ten thousand soldiers for that purpose. Second, what do you get? If a government does such a thing you should ask, “what is the interest?” There is no such interest in what was going on. Third, and as you said, because it is sophisticated you need an apparatus. This means it wasn’t a single person. It is more than that. Yet, if there is anyone who is involved, he is going to be labeled as a traitor as I said previously. Such traitor will be punished. But there is a difference between a traitor and the apparatus or government behind him. So far, there is no clue or evidence that any Syrian is involved, neither in intelligence nor in the government or outside the government.

Journalist: You are going to have a conversation with the UN investigators in the next couple of weeks. It is a conversation and not an interrogation, and you are going to tell them essentially what you were telling me.

President Assad: Exactly.

Journalist: If they present evidence to you that a member of you family, whether it’s your brother or your brother-in-law, is involved and you believe it, what will you do?

President Assad: First, let me tell you that I am sure there is no such evidence. I am sure 100 percent. Second, if we assume that anyone, Syrian or not, is involved and they have evidence they should put it in the report. This is their job. So why ask me? Why present the evidence to me? They have to put it in the report.

Journalist: Has all of this in any way jeopardized your leadership and power in Syria?

President Assad: No. Maybe at the beginning it distracted everybody, including me. Everybody was saying, “What the hell was going on in Lebanon and the region?” But in a short time everybody was talking about a play, and if you ask anybody in Syria now he will tell you it’s a game.

Journalist: But who is playing the Game?

President Assad: If you go back to the two Mehlis reports, you’d find they were prepared in advance. The two witnesses were fake. The first didn’t confess and we had clues and presented them to Mehlis, while the second came to Syria and said he was forced to say things this or that way. It was a play. That’s why most people in Syria know that everything about the reports was political. There was nothing about having a professional investigation. Maybe recently with the new commissioner we hope things would go better as we see it now, but we have to wait and see.

Journalist: There is an election coming in 2007. The Secretary of State of the United States goes around the Middle East promoting democracy; the president promotes democracy as well. They say the way that did not work was supporting regimes that are not democratic, and so we have to change. How do you see that? They constantly say democracy is the answer for the Middle East.

President Assad: Definitely, democracy is necessary for the entire world, but not in that context. If you want now to talk about the credibility of those who say such statements, let us take an example: If I look east I find Abu Ghreib, and if I look west I find Goantanamo.

Journalist: Certainly these are not the things that America is proud of.

President Assad: What is the relation between democracy and occupying a country like Iraq? What is the relation between democracy and having five to six million Palestinians outside their country? There are many things that harm the credibility of those people. Yes, we need democracy but our democracy. And if you say what is the meaning of our democracy you have to go back to culture. It should be step by step and should be internal by dialogue among the people of this country and society, and the Middle East at large. Any imported democracy, regardless the will behind it, is going to be a failure.

Journalist: Do you think there will be a democracy in Iraq?

President Assad: That depends on how I see it now. Is democracy more important than chaos? What is it based on? Is it based on better economy, on safety? What are the benefits of democracy if you don’t have the essential things in society? Democracy isn’t everything. It is a tool you use to have a better situation. You don’t use it to only say you are democratic.

Journalist: There is no democracy in Jordan, in Saudi Arabia, They had elections but…

President Assad: Elections are the end result of democracy. Democracy is how people think and accept each other. In mixed societies like ours you would have different democracies than what you have in your country.

Journalist: Another issue in this region is Iran’s efforts, as perceived by many people, to have a nuclear weapon. Do you believe they want a nuclear weapon?

President Assad: No. They said publicly they have no interest in having nuclear weapons. I think Iran is a strong country without nuclear weapons. Secondly, we do not think the Middle East needs more troubles. Thirdly, we submitted a draft resolution to the Security Council to make the Middle East a zone free of Weapons of Mass Destruction. That is how we see it as Syria.

Journalist: The new President of Iran visited you here and you visited him in Tehran. What do you make of a man who says there was no Holocaust?

President Assad: If you ask may people in the region they would say to you that the West exaggerated the Holocaust. People say there was a Holocaust but they exaggerated it.

Journalist: You don’t believe that though, do you?

President Assad: It’s not a matter of how many were killed, half a million, six million or one person. Killing is killing. For example, eight million Soviets were killed, so why don’t we talk about them? The problem is not the number of those killed but rather how they use the Holocaust. What do the Palestinians have to do with the Holocaust to pay the price?

Journalist: Even people that I know in Iran say they don’t believe what the President is saying. There are people who believe it…

President Assad: In my country you’d see two opinions as well.

Journalist: I want to make sure I understand what you believe. You believe there was a Holocaust where the anti-Semite Nazis killed millions…

President Assad: We, Arabs, are Semitic too. Definitely there were massacres that happened against the Jews during the Second World War, but I’m talking about the concept and how they use it. But I don’t have any clue how many were killed or how they were killed, by gas, by shooting... we don’t know.
Journalist: Part of the Nazi policy was to exterminate the Jews. This is not just a massacre.

President Assad: We see what’s going on in Palestine the same way, but you don’t see it the same way. During the Second World War we didn’t live in Europe; we were far and we don’t see it the way the Europeans see it. What happens in Palestine affects us directly, yet you do not see it the same way we see it. Six million Palestinians are outside their country and other tens or hundreds of thousands were killed in the last decades.

Journalist: Let me talk about your future and reform. Give me a sense of what you want to do. Clearly you said you want economic reform before the political reform and you look at the Chinese model. For them, the Chinese, there is a booming economy which benefits their people.

President Assad: I didn’t invent reform. Reform starts from the challenges that you have. Our reform starts from the challenges, problems, obstacles and complaints before us. If you sit with any Syrian, you’ll mainly hear about the question of better living standards and more jobs. Syria is about 18 million people and 60 percent of them are under 25 years old. 300,000 babies are born every year and 200,000 need jobs every year. The most dangerous challenge for our country is to offer jobs for those young people. Second, the political reform is linked to economic and cultural reforms and to upgrading the whole society. But you need to have priorities. I do not mean by priorities a sequence, where I do the economic reform first then the political and so on, but rather to move in parallel terms.

Journalist: But the central point is to create jobs.

President Assad: We should focus on the economic field first because it can’t wait; people are hungry because there is poverty and people want to make sure that their children go to good schools and that they have a good medical system. People can wait for other fields. In spite of that we are moving in all the fields together. People can wait for other fields. In spite of that we are moving in all the fields together. But what has changed in the last five years? In the first place our priority was economy then politics, but now after 9/11 events and the way they dealt with terrorism our priorities have changed.

Journalist: How did that change your priorities?

President Assad: First, our priority now is security because in the last two years we started to have more terrorism after we hadn’t seen it for two decades. Second comes the economy and then other fields. Now everybody is worried about their security. This change in priorities is not good for us, and it isn’t something we want but rather something we cannot ignore. This change of priorities won’t stop reform. More important than this is the state of mind. When you talk about democracy for example it is a state of mind to accept the other. When you have terrorism this is based on extremism. When you have extremism and terrorism you won’t have democracy because extremists and terrorists do not accept the other. That is why I said earlier that democracy is about how to accept the other opinion. That is how we were affected by the war on Iraq and the war on Afghanistan.

Journalist: Let me talk about the Shiite crescent. King Abdullah says there is, from a political perspective, a Shiite crescent from Iran to Iraq to Hizbullah. They talk about that linkage as something to fear.

President Assad: Exactly. If you use this term, regardless of the sects you put under it, it means you destroy the region. This is very dangerous, and we said no, let us talk about diverse societies. That is how we lived for thousands of years or more.

Journalist: And that is exactly what is happening in Iraq today: sectarian violence and militias from one sect fighting militias from another.

President Assad: Exactly. When you talk of Sunnis, Shiites, Arabs and Kurds you are disintegrating the country.

Journalist: And disintegration will spread across the borders…

President Assad: We have the same mosaic in the whole Middle East and all are linked together.
Journalist: But you believe America does more damage to stability by staying than leaving because the argument goes the only thing standing between all-out civil war is America’s presence in Iraq today.

President Assad: First, whenever there is war there are very bad side effects no matter what its causes are or where it is. Any war is something bad for any region, and the invasion of Iraq is a war. Second, they committed a lot of political mistakes. Now we have an accumulation of political mistakes through the last three years. That is why you have these results.

Journalist: Do you believe the moderate Islamic community has done enough to identify and criticize within Islam the extremists like al-Qaeda and others who many say are blasphemous to the Qura’n. Many people say the world wants more of the moderate Muslims to speak out.

President Assad: This is true. In general you fight extremism through moderation, but you cannot separate moderation in Islam from moderation in politics or moderation in society. The same applies to extremism. So if you have a very sore political issue, you will have a very sore society. You will have extremism in society and extremism in religion. So what you say is correct, but you need a climate to help.

Journalist: How do you get that climate?

President Assad: Through just political stands regarding the different issues in hot spots around the world. Second, by spreading culture and culture means dialogue. Third, by developing economically. Through economy you can reach farther than through any other means. The last resort, if necessary, is the intelligence cooperation but not war. War, wrong political stands and unfairness will lead people to lose hope. When they lose hope at least they won’t be moderate.

Journalist: Finally, I want to end with a sense of the relationship with the United States. Do you believe the United States wishes your government good or not?

President Assad: I wouldn’t talk about the United States but rather about the administration. They have two wings, and may be more. Each wing sees the situation from his way and from overseas through some research centers, and that’s why they don’t know anything about our region, as such there might be one, two or a thousand viewpoints about the region and they won’t see reality at the end. This is the case. Some people wish bad things, some people wish very bad things, and some people wish to have dialogue and cooperation with Syria.

Journalist: What about the Secretary of State and the president?

President Assad: We never met.

Journalist: Do you like to?

President Assad: We’d like to have cooperation with the administration, with people who take decisions.

Journalist: Help me understand right now. What would be a kind of quid-pro-quo, what would be an appropriate dialogue?

President Assad: First of all, as American officials you have to talk with me about your interests, and as a Syrian official I have to talk with you about my interests. If you ask them about Iraq they would say, “we want stability, we want to support the political process, and we won’t stay in Iraq,” and in Syria we want stability, support the political process and don’t want to see any foreign troops there. So, we share the same titles with the Americans, and that is why we can find common interests.

Journalist: And if they say Hizbullah is an issue?

President Assad: No. Hizbullah is part of the peace process. If they say they need peace we say we want peace. When there is peace you won’t have any problem with Hizbullah or Hamas. So, the problem is not the organizations but rather the peace process. If they don’t like these organizations they have to find a solution, and the solution is through peace.

Journalist: If there is peace and there is a change in Iraq, and if somehow politics and security work in Iraq, you would hope that there could be a renewal of the relationship with the United States, and therefore there will be no sanctions or restrictions and economic trade would flow between American companies and consumers in Syria.

President Assad: No one in the region wants bad relations with the United States. It is a great power and the most advanced country in the world. It is very beneficial for us to have good relations. In politics we depended on them for a long time to achieve peace and we want to depend on them in developing our country in many different fields.

Journalist: And you want to go back to the point where you were sharing intelligence information and cooperation in fighting against al-Qaeda?

President Assad: Exactly, but we should take into consideration our interests. The problem with this administration is that they talk of their interests only and don’t talk of the interests of other countries. This problem is not only with Syria but also with many countries. But if you talk about the end results, they haven’t achieved their own interests. Four years after the 9/11 events what has the world achieved? Did it achieve any better? I cannot see that. They have to deal with the facts instead of wasting time discussing wishful thinking and titles and slogans.

Journalist: George Bush will leave office in 2008. Will Bashar al-Assad be in office in 2008?

President Assad: You should ask the Syrian people and not me. But I would like to spend my lifetime working for my country. It is early to talk about this.

Journalist: I close on this, but here is the dilemma in understanding you. You are as James Bennett said to many people, “you are an enigma.” They say on the one hand you are a dictator and on the other hand not in control; they say on the one hand you want to reform and on the other hand you are a captive of your father’s advisors.

President Assad: This is because they see reform as one word and as one world. There are hundreds and thousands of reforms according to each country. If they understand us and our circumstances and history, they will understand what reform I’m talking about. But when they see me going with reform in a different direction due to my own circumstances and facts, they will think he is talking about reform but going in a different direction. I have my own reform which is different from your reform, and if you are democratic you should accept my reform. That is why they say I am enigmatic, but we invite them to come and see that we are very clear; and I think we are the clearest among the countries of our region. We are not enigmatic at all. We are very clear.

Journalist: Thank you very much for allowing us to visit you here in Damascus.

President Assad: You are welcome in Syria.

Türkiye-Suriye İlişkilerinde Jeo-kültürel Boyut (Yaşar Kalafat- TÜRKSAM)

Monday, March 20, 2006

Final Communiqué of the Syrian Kurdish meeting on Democracy and Freedom in Syria

SOURCE: Kurdish Media

Washington, D.C. – on March 12, 2006

In the Conference that was called by the Kurdish Front for Promoting Democracy and Freedom in Syria, which was held on March 12, 2006 in Washington D.C., and was attended by representatives of Kurdish political parties, movements, personalities and intellectuals from Syria, adopted the following principles and positions, after discussing, analyzing and reviewing the future of Syria:

1- The Kurdish people in Syria live on their historical lands and are an indigenous people of the country.

2- We demand that the New Constitution of a Future Democratic Syria be a Secular one that contains specific articles concerning the status of the Kurds as an essential national group along the lines of the Arabs of Syria, and that recognizes their national rights on the basis of the “Rights of Peoples to Self-determination”. Furthermore, that the Syrian Constitution be a pluralistic one that recognizes the rights of other national groups in Syria as well.

3- The Kurds support the process of democratic change and the abolishment of the dictatorial regime in Syria. We, further, demand free and fair democratic elections in the country, and the elimination of all the traces and consequences of national oppression practiced against the Kurds. We also demand that the victims of such policies be compensated.

4- Cooperation with all the Democratic Opposition Forces in Syria, and advancement of joint efforts for change, based on the principles of mutual respect and recognition of mutual rights.

5- Cooperation in combating terrorism, regionally and internationally, and developing cooperative relations with forces of Democracy and Freedom in these efforts.

6- Working for introducing deep and comprehensive societal changes in Syria, including respect for freedom of religion and beliefs, as well as the right of women.

7- Supporting the People of Lebanon and their current democratic movement that aims at achieving independence and liberating themselves from Syrian hegemony.

8- Supporting the political process in Iraq for achieving democracy and strengthening their people’s will in establishing federation and pluralism. In addition to supporting the Democratic system in Iraqi Kurdistan.

9- We demand that the New Syria commits itself to respect all international treaties and documents adopted by the international community, especially the Universal Declaration of Human Rights.

10- We present our special thanks to the Organization of Syrian Kurds in the United States and Canada for arranging these meetings and emphasize the necessity of future cooperation.

11- The Conference proposed and recommended, to the political parties, movements, intellectuals, civil society groups and women organizations in Syrian Kurdistan, the necessity of achieving a common platform for the national rights of the Kurdish People and the general democratic rights of the country. It further emphasized the necessity of formation of a common representative structure, by the Syrian Kurds inside and outside the country that can express and represent the national rights and demands of the Kurdish people.

12- The Conference salutes the Second Anniversary of the Kurdish uprising in Syria and express our esteem to the memory of all the martyrs, especially Sheikh Mashooq Al-Khaznawy.

13- The Conference positively appraised and welcomed President Bush’s Initiative for Democratic Change in the Greater Middle East Region

Tuesday, March 14, 2006

Syria kills 'Islamist militants'

SOURCE: BBC News

Two Islamist militants have been killed in armed clashes with Syrian forces north-west of Damascus, the official Syrian news agency says.

Mohammed Ali Nassif and Yasser Adawi, members of the militant group Jund al-Sham, were killed near the mountain resort of Zabadani, Sana said.

There were several clashes between Syrian troops and militants last year.
In December, two alleged members of Jund al-Sham were shot dead near the northern city of Aleppo.

One member of the Syrian security services was slightly wounded during the raid near the resort, 40 km (25 miles) northwest of Damascus.

"Rifles, books, statements inciting extremism and terrorist acts as well as a computer were confiscated from the terrorists' location," Sana added.

Islamists

Syrian forces have been tracking Tanzim Jund al-Sham lil-Jihad wa al-Tawhid (Organisation of the Soldiers of the Levant for Jihad and Monotheism) since November 2004, when a member was killed attempting to plant a roadside bomb.

The group's leader, Abu Umar, was killed in a raid on an apartment in southern Damascus in June, Sana reported at the time.

It is not known whether Syria's Jund al-Sham is the same group as one that operates under the same name and said it had carried out a bomb attack on the Egyptian Sinai resort of Taba in October last year which killed 34 people.

A namesake also said it was behind a suicide bombing on a theatre in Qatar in March 2005 which killed a British teacher.

Friday, February 10, 2006

Suriye'nin Güvenlik Kaygıları ve Bölgesel Dengeler

Yasin Atlıoğlu

14 Şubat 2005 tarihinde gerçekleşen Refik Hariri Suikastı, Suriye iç ve dış politikasında geçen yıl boyunca önemli değişimleri ortaya çıkardı. Dış politikadaki en radikal değişim, Suriye'nin uzun süredir siyasi ve askeri denetim altında tuttuğu Lübnan'daki askeri varlığını sona erdirmesi oldu. Bununla birlikte ABD yönetiminin “demokratikleştirme” ve “rejim değiştirme” stratejisinin öncelikli hedeflerinden biri haline gelen Suriye, geçen yıl boyunca içten ve dıştan kaynaklanan güvenlik risklerini sürekli üzerinde hissetti. Suriye rejiminin yıkılacağı söylentilerinin dünya kamuoyunda sık sık yer alması rejim karşıtı muhalif gruplarda önemli bir canlanmaya yol açtı.

2005 yılı Beşşar Esad yönetimi ve Suriye halkı için zor bir yıl oldu. Gergin Suriye-ABD ilişkilerine ve Lübnan odaklı uluslararası baskıya rağmen Beşşar Esad, bazen tavizler vererek bazen de uluslararası güç dengelerini kullanarak iktidarını korumayı başardı. Beşşar Esad'ın iç ve dış politikadaki hareket tarzı sürekli bir kriz yönetimine dönüştü. 2006 yılının ilk günlerinden itibaren gelişen olaylar, Suriye'nin önümüzdeki yıl boyunca Orta Doğu'daki çıkar mücadelelerinin ve siyasal çatışmanın tam ortasında kalacağını ve varlığını koruma konusunda üst düzey güvenlik kaygısı duyacağını düşündürmektedir.

Suriye, yeni yıla eski devlet başkan yardımcısı Abdülhalim Haddam'ın Al-Arabiye televizyonuna yaptığı Beşşar Esad karşıtı açıklamalarla başladı. Ardından İran odaklı artan bölgesel gerginlik ve İran Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinecad'ın Şam'a yaptığı ziyaret, Ocak ayına damgasını vurdu. Beş Suriyeli reformcu muhalifin 19 Ocak'ta serbest bırakılması ise önemli bölgesel gelişmelerden dolayı dünya kamuoyunda gereken ilgiyi göremese de Suriye'de reform adına önemli bir sürecin yolunu açabilecek bir olaydı. Bunlarla birlikte Şubat başında Hz. Muhammed'in karikatürlerinin Avrupa basınında yayınlanması, İslam Dünyasında büyük tepkilere neden olurken dünyadaki din temelli Doğu-Batı çatışmasını da kışkırttı. Dünyadaki böylesi bir gerginlik, Suriye için zaten zor geçmesi beklenen Şubat ve Mart aylarını daha da kritik hale getirmektedir.

Haddam'ın Açıklamaları ve Çelişkiler

Suriye eski devlet başkan yardımcısı Abdülhalim Haddam, 30 Aralık 2005 tarihinde El Arabiya televizyonuna verdiği röportajda, Beşşar Esad'ın Refik Hariri'yi tehdit ettiğini ileri sürdü. İlk kez Baas bürokrasisinin içinden üst düzey bir isim, Baas rejimi ve Beşşar Esad aleyhine konuşuyordu. Açıklamaya ilk tepkiler Suriye'den geldi. Beşşar Esad, Haddam'ın iddialarını yalanlarken Baas partisi ise Haddam'ı vatan haini ilan etti.(1) Suriye hükümeti Haddam ailesinin mal varlıklarına el koydu, Haddam'ın oğlunun karıştığı yolsuzluklar bir anda su yüzüne çıkarıldı. Buna karşılık Haddam, Beşşar Esad'a yönelik iddialarını sertleştirerek sürdürdü. Ocak ayının başında Eş Şark El Asvat gazetesine yaptığı açıklamada Beşşar Esad ve mevcut yönetimin reform konusunda başarılı olamayacağını söyledi. Haddam, devlet başkanı olma gibi bir hedefinin olmadığını yalnızca ülkeyi mevcut yönetimden kurtarmak istediğini belirtiyordu.

Kısa bir süre içinde ardı ardına yaptığı açıklamalarında öncelikle Beşşar Esad'ı suçlayan daha sonra ise kendisini alternatif olarak sunan Haddam, Ocak ayı sonunda Paris'te bir sürgün hükümeti kurma çalışmalarına başladı.(2) Bu bağlamda Haddam, Der Spiegel dergisine yaptığı açıklamalarda kuracağı hükümetin laik Baascılarla İslamcıları bir araya getireceğini söylerken demokrasiye de birleştirici unsur olarak duyduğu saygının altı çiziyordu. Esad ailesini “çete” olarak tanımlayan Haddam, Esad ailesinin iktidardaki gücünden duyduğu rahatsızlığı dile getiriyordu. Bununla birlikte Haddam'ın geçmişi açıklamalarına şüpheyle bakılmasına neden oldu. 1984'ten beri Suriye Devlet Başkan yardımcılığını yürütmesi ve Hafız Esad gibi bir otokratın sağ kolu olması bu açıklamaların inandırıcılık düzeyini düşürdü. Haddam'ın İslamcılar diye nitelediği Müslüman Kardeşler Örgütü ile işbirliği yapma çabası ise bu örgüte yönelik daha önceki eylem biçimleriyle çelişki oluşturmaktaydı. 1982 yılında Hama'da Müslüman Kardeşler Örgütüne yönelik katliamı gerçekleştiren Suriye yönetiminin içinde Haddam da vardı. Beşşar'ın reform politikalarının başarısız olacağını söylemesi de anlamsız bir suçlamadır. 2000 yılında Hafız Esad öldüğünde Beşşar Esad'a babasından kalan en önemli miraslardan biri Abdülhalim Haddam'dı ve Beşşar'ın aldığı kararlarda özellikle iktidarın ilk yılları Haddam'ın doğrudan etkisi ve yönlendirmesi oldukça fazlaydı. 1960'lardan beri Suriye siyasetinin içinde olan Haddam'ın reforma ve değişime bakışı daha çok statükocu idi. Öyle ki Beşşar Esad tarafından 2001'de başlatılan ve Batılılar tarafından Şam Baharı olarak adlandırılan siyasi özgürlüklerin genişletildiği dönemin sona erdirilmesinin en önemli nedenlerinden biri Abdülhalim Haddam'dır. O dönemde reformcuların ülkeyi Cezayir ve Yugoslavya'ya çevirmelerine izin vermeyeceği söyleyen Haddam'ın sözleri siyasi bir reforma bakışını özetlemektedir.(3) Haddam'ın açıklamalarında iktidarı kaybetmenin yol açtığı kişisel hırs ve kin gibi duygular ön plana çıkmakta ve iddiaları radikalleştirmektedir. Yoksa günah çıkartma kaygısında olan bir kişi istifasından sonra açıklama yapmak için niye altı ay beklesin?

Haddam'ın açıklamaları, zamanlama ve içerik olarak özellikle Suriye karşıtı çevrelerde memnuniyetle karşılanmış ve Suriye rejimindeki çürümüşlüğün bir göstergesi olarak sunulmak istenmiştir. Birleşmiş Milletler, Haddam'ın açıklamalarını delil gösterek Suriye Dışişleri Bakanı Faruk El-Şara'yı sorgulamak üzere Suriye yönetiminden istemiştir. Bu gelişmenin ardından dünya kamuoyunda Hariri suikastının Suriye bağlantılı işlendiği vurgulayan ve Baas rejiminin yıkılacağı söylentilerini içeren yoğun bir haber akışı tekrar ortaya çıktı. Oysa ki bu tarz yorumlar oldukça yüzeysel ve tek taraflı bir bakış açısını yansıtmaktadır. Haddam, 1960'lardaki Baas Partisi'nin ana kadroları içinde yetişmiş ve 30 yıldır Suriye siyaseti içinde yer alan çok tecrübeli isimdir. Hafız Esad'ın en güvendiği ve en sadık isimlerden biridir. Bu yüzdendir ki Beşşar'a iktidarı hazırlarken tehdit olabilecek bir çok üst düzey Sünni ve Nusayri yetkiliyi görevden uzaklaştırırken Haddam'a dokunmamıştır. Bir çok uzmana göre Hafız Esad öldükten sonra iktidar Beşşar ve Haddam arasında paylaşılacak ve bir iki başlı iktidar olacaktı veya en azından Haddam'ın rejimin en güçlü adamı olacağı söylenebilirdi. Fakat Beşşar Esad, iktidarı tahmin edildiğinden daha hızlı bir şekilde kontrol edince babasından kalan ve “Old Guard” olarak adlandırılan kişileri yavaş ve uzun süreli bir tasfiye süreci içerisine girdi. Beşşar, bunların yerine kendi iktidarı çevresinde yeni bir yönetici elit sınıf yaratma çabası içerisindedir. Bu çerçevede günümüzde Suriye iktidarının Beşşar Esad, Mahir Esad ve Asef Şevket (Büşra Esad) arasında üçlü bir ailesel yapıya sahip olduğu iddia edilmektedir. Bu iddialar kısmen doğru olmakla birlikte iktidarın merkezinde Beşşar Esad vardır ve iktidarın üçlü eşit bir paylaşımı sözkonusu değildir. Bununla birlikte Beşşar'ın ülkede uygulamak istediği siyasi ve ekonomik refomların önünüde en önemli sorun olarak duran “Old Guard”lar ise, kabine değişiklikleri, idari yapıdaki yönetici değişiklikleri ve istifalar kullanılarak tasfiye edilmektedir. Bu tasfiye sürecinde en önemli dönüm noktaları, 2004 Ekim'inde kurulan kabinede Mustafa Talas'a Savunma Bakanlığının verilmeyerek emekli edilmesi ve 2005 Haziran'ında Baas Kongresinde Haddam'ın istifa ettirilmesidir. 2005 Temmuz'unda Mustafa Talas'ın Paris'e yerleşmek için başvurusu Beşşar tarafından olumlu karşılanırken Haddam istifası sonrası uzun süre Şam'daki evinde göz hapsinde tutuldu. Daha sonra ise hastalığını neden gösteren Haddam, Beşşar'dan yurtdışına çıkış için gereken izni aldı.

Görüldüğü gibi Haddam Baas rejimi için çok önemli bir isimdir. 1998'de Lübnan dosyasının kendisinden alınıp Beşşar'a verilmesiyle ilk kırgınlığını yaşayan Haddam, Beşşar Esad döneminde giderek siyasi gücü kısıtlanıp iktidardan uzaklaştırılmıştır. Yurtdışına çıkmayı başaran Haddam şu an Sünni kimliğini kullanarak yurtdışında Beşşar Esad karşıtı bir muhalefet yaratmaya çalışmaktadır. Pek çok Suriyeli muhalif, geçmişinden dolayı Haddam'a güven duymasa da ABD yönetimi Suriye'deki iktidar değişimi planlamalarında onu kullanılabilir. Bu doğrultuda Haddam ile Müslüman Kardeşler Örgütü arasında bir işbirliği ABD yönetimi tarafından tanzim edilebilir. Müslüman Kardeşler Örgütü ise Haddam'a Hama katliamına göz yumduğunudan dolayı her zaman mesafeli olacaktır. Bunlarla birlikte Haddam'ın, Suriye rejimi içerisinde önemli bir yer işgal etmiş olsa da yurtdışında bir Suriye muhalefetine liderlik edebilecek yeterliliği üzerinde taşıdığı söylenemez.

Ahmedinecad'ın Şam Ziyareti

Haddam'ın açıklamalarının ardından Ocak ayında Suriye gündemindeki ikinci önemli olay İran Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinecad'ın iki günlük Şam ziyareti oldu. Ağustos 2005'te Ahmedinecad'ın görevine başlamasından bir gün sonra Beşşar Esad Tahran'a gitmiş ve Ahmedinecad'ı ilk ziyaret eden devlet başkanı olmuştu. Bu bağlamda Ahmedinecad'ın da Şam ziyaretiyle ilk kez ikili bir görüşme için yurtdışına çıkıyor olması sembolik bir önem taşımaktadır. Ahmedinecad'ın ziyareti sembolik değeri olan bir iade-i ziyaret olmanın ötesinde zamanlama açısından bakıldığında her iki ülke için daha derin ve stratejik anlamlar taşımaktadır. Özellikle bu ziyaretin Batılı ülkelerle İran arasında nükleer faaliyetler nedeniyle görüşmelerin sürdüğü ve ilişkilerin gerginleştiği bir döneme rastlıyor olması dikkat çekicidir.
19 Ocak'ta başlayan Ahmedinecad'ın Şam ziyaretinde genel olarak iki ülke arasındaki iyi ilişkiler ve birbirlerine verdikleri destek vurgulandı. Ziyarette iki liderin gündeminde İran'ın nükleer faaliyetleri ve İsrail'e karşı Filistin direnişinin desteklenmesi öncelikli konulardı. Beşşar Esad, Ahmedinecad ile yaptıkları ortak basın toplantısında barışçıl amaçlı nükleer teknoloji edinme politikasında İran'ı desteklediklerini ve İran'a uygulanan tüm baskılara karşı olduklarını söyleyerek ABD ve İsrail'e karşı oluşan Suriye-İran bölgesel ittifakının altını çiziyordu.(4)

İran Ahmedinecad'ın iktidara gelmesiyle birlikte Suriye için daha önemli bir ülke haline gelmeye başlamıştır. İran ve Suriye için iki ortak düşmanın “ABD” ve “İsrail” olması dış politikada ortak hedefleri ve çıkar birlikteliğini getirmektedir. Ahmedinecad'ın İsrail karşıtı açıklamaları ve İran'ın nükleer faaliyetlerinin uluslararası alanda tartışılması dünya kamuoyunu ve Batılı devletlerin ilgisini İran üzerinde yoğunlaştırırken Suriye'nin bölgesel duruşu açısında iki taraflı bir fayda getirmektedir. İran üzerine kayan uluslararası baskılar, bir taraftan Suriye yönetiminin ülkeye yönelik dış tehditler açısından rahat bir nefes almasını sağlarken diğer taraftan da uluslararası alanda yalnızlık çeken Suriye'nin bölgesel bir güçle ittifak yapmasını sağlamaktadır. İsrail karşıtı açıklamalarıyla Arap dünyasının –en azından halk düzeyinde- sempatisini kazanan Ahmedinecad ise Suriye'nin siyasi desteğini sağlayarak bölgesel meşruluğunu arttırmayı amaçlamaktadır. Ahmedinecad'ın ziyareti, ABD ile devamlı gerginlik yaşayan ve uluslararası baskıya maruz kalan bu iki ülkenin, siyasi işbirliğinin bir ifadesidir. Bu işbirliği Suriye'nin ABD karşısında sürekli savunmada kalan tavizkar dış politikasında da değişime ve radikalleşmeye neden olabilir. Beşşar Esad'ın ziyaret sonrası Yaser Arafat'ın İsrail tarafından öldürüldüğünü söyleyerek İsrail'i suçlamasını ise ittifakın kısa vadede bir yansıması olarak düşünmek gerekir.(5) Fakat Beşşar Esad'ın dış politikada ortaya çıkacak bir radikalleşme eğilimi de gerek Beşşar'ın yönetici kişiliği gerekse İran'ın bölgesel gücünün sınırlı oluşu dolayısıyla belli bir noktada duracaktır.

Beş Suriyeli Reformcunun Serbest Bırakılması

19 Ocak 2005'te Beşşar Esad yönetimi, uzun süredir tutuklu bulunan beş Suriyeli reformcu muhalifi (Riyad Seyif, Mamun El-Homsi, Habib İsa, Fawaz Tello ve Velid Bunni) serbest bıraktı. Anayasayı ortadan kaldırmaya teşebbüs suçundan hapse atılan beş muhalif, 2001 yılındaki Şam Baharı döneminde reform hareketinin önemli isimlerindendir.(6) Özellikle bu isimlerden Riyad Seyif, Suriye'deki reform hareketinin öncü lideri olarak dikkat çekmektedir.

1994 ve 1998 yıllarında bağımsız milletvekili olarak parlamentoda görev yapan Riyad Seyif Suriyeli bir iş adamıdır. Hafız Esad döneminde ekonomide liberal değişimi talep ettiğinden dolayı yönetimdeki güç odaklarını tepkisini üzerine çeken Seyif, Beşşar'ın iktidara geçmesinden sonra ülke çapında serbest bıraktığı “Tartışma Forumları”nın öncüsüdür. Beşşar'ın Batıyı tanıyan ve değişim yanlısı kişiliğini bir fırsat olarak gören Seyif, devletin 2000 yılı sonundan itibaren sağladığı özgür tartışma ortamını iyi değerlendirmiştir. Seyif birçok iş adamı ve aydının katıldığı ve siyasi ve ekonomik değişimle ilgili konuların tartışıldığı toplantıları kendi evinde düzenleyerek işe başladı. Daha sonraları ülke geneline hızla yayılacak olan bu toplantılar, ulusal katılımın artmasıyla tartışma forumları haline gelmişti. Bu bağlamda Seyif de ülkede ekonomik ve siyasi liberalizmi sağlamak için iş adamları ve aydınların katılımı ile Ulusal Diyolog Forumunu kurdu. Forumun katılımcıları arasında Habib İsa, Arif Dalila, Velid Bunni ve Kemal Labwani gibi önemli liberal reformcu aydınlar yer alıyordu. Seyif özellikle rüşvete karşı söylemleriyle devletin şeffaflaşması ve denetlenebilir olması gerektiği üzerinde duruyordu. Ulusal Diyolog Forumunu partileşme aşamasına getiren Seyif, Suriye yönetimi tarafından forumların kapatılmasını öngören kararların ardından anayasayı ihlal suçundan beş yıl hapse mahkum oldu. Şam Baharı'nın sona ermesinde ve Seyif'in tutuklanmasında Haddam, Talas, Kenan gibi Baascı eski kadroların (Old Guard) duyduğu rahatsızlığın payı oldukça fazladır.

Riyad Seyif, geçmişteki reformcu kimliği ile Suriye'deki siyasi dönüşümün önemli bir aktörü olmaya adaydır. Suriye toplumdaki orta sınıf burjuva karakteriyle Seyif, bağımsız ve kurumsal bir kimlikle mevcut siyasi sisteme entegre edilebilirse iktidardaki Baas'a karşı ciddi bir muhalefet teşkil edebilir. Bununla birlikte Suriye yönetiminin Seyif ve diğer reformcu aydınları serbest bırakması iki düzlemde ele alınmalıdır. Birincisi uluslararası baskıdan bunalan Beşşar Esad'ın, ülke içinde reform adına faaliyetlerde bulunduğunu Batılı devletlere gösterip baskıları hafifletmek ve uluslararası sisteme katılmak istediği söylenebilir. Beşşar'ın hedefinin ABD'yi tatminden çok Avrupa Birliği ile Hariri Suikastı sonucu bozulan ilişkilerin yeniden düzeltilmesi olabilir. Nitekim Avrupa Parlamentosu serbest bırakma kararının ardından kararı memnuniyetle karşıladığını belirtip diğer siyasi mahkumlarında bırakılması gerektiğini açıklaması dikkat çekicidir. ABD yönetimin ise Suriye'deki bu gelişmeyi görmezden gelmeyi tercih etmiştir. İkinci düzlem ise Beşşar'ın ülke içindeki halk desteğini arttırmak ve çok partili siyasal yaşamın alt yapısını oluşturma adına beş reformcu muhalifi bırakmış olmasıdır. Beşşar'ın babasından farkını ortaya koyan reformcu duruşu, Suriye'de halk düzeyindeki siyasi desteğine olumlu katkı yapmaktadır. Haziran 2005'te yapılan Baas Kongresinde alınan siyasi reform kararlarının en kısa zamanda uygulanması, yönetimin bu konudaki isteğine bağlı olduğu gibi ülkede gerçekleşecek bir serbest seçime girecek bir muhalefetin olmasına da bağlıdır. Ülkede dini ve etnik temelli bir muhalefetin örgütlenmesine izin verilmeyecek olması devlet denetimindeki reformun önemli bir unsurunun da seküler reformcu karaktere sahip aydınların olduğu gerçeğidir. Beşşar'ın çok partili yaşama ve serbest seçimlere ülkeyi götürmek için seküler reformcu aydınlara ihtiyacı vardır. Beş Suriyeli reformcu muhalifin serbest bırakılmasının ardından Beşşar'ın 21 Ocak'ta Arap Avukatlar Birliği kongresinin açılışında yaptığı konuşmada yeni siyasi reformları hayata geçireceğini söylemesi de Suriye halkında değişim beklentileri attırmıştır.(7)

Suriye İçin Yılın En Kritik Ayları: Şubat ve Mart

Şubat ayı başında İran'ın BM Güvenlik Konseyi'ne sevkedilmesi ve Avrupa merkezli aniden patlak veren karikatür krizi, Orta Doğu'da gerginlikleri artırdı. Karikatür krizinin İslam Dünyasına yayılması aşamasında ilk şiddet eyleminin Şam'da Danimarka büyükelçiliğine yönelik gerçekleşmesi ve ardından Lübnan'a sıçraması, kriz boyunca olayların dışında kalmaya gayret eden ABD yönetiminin Suriye yönetimini suçlamasına zemin hazırladı. ABD yönetimi, Şam'daki ve Beyrut'taki olayların Suriye yönetiminin kontrolünde çıkarıldığını iddia etti. 8 Şubat'ta İsrail Dışişleri Bakanı Tzipi Livni ile ortak basın toplantısı düzenleyen ABD Dışişleri Bakanı Condoleezza Rice, karikatür krizini kendi amaçları doğrultusunda kullanmak isteyen İran ve Suriye yönetimlerini suçluyordu.(8) ABD Dışişleri Bakanı'nın tüm İslam Dünyasını saran karikatür krizini sadece iki ülkeye indirgeyerek açıklaması ancak ABD'nin dış politikada pragmatik ve ön yargılı bakış açısının bir uzantısı sayılabilir.

ABD yönetimi tarafından dış politikada bir “günah keçisi” haline getirilen ve nerdeyse Orta Doğu'da gerçekleşen tüm şiddet olaylarının sorumlusu olarak görülen Suriye için yılın en zor geçecek ayları Şubat ve Mart olacak gibi gözükmektedir. Bu aylarda Suriye içten ve dıştan kaynaklanan güvenlik riskleri üst düzeyde yaşayacaktır. 14 Şubat'ta Refik Hariri suikastının birinci yıldönümünde Lübnan'da Suriye karşıtlarının büyük çaplı gösterilerin gerçekleşmesi beklenmektedir. Lübnan hükümeti bu gösterilerde gerekli güvenlik önlemlerini almazsa, karikatür krizinin etkisinin sürmesinden dolayı Hizbullah ve Emel sempatizanı Şii Müslümanlar (Hatta İslamcı Sünniler) ile gösterilere katılan Suriye karşıtı Hıristiyanlar (Maruniler, Katolikler, Grek Ortodokslar, Ermeniler) arasında çatışmalar çıkma potansiyeli yüksektir. Öyle ki 9 Şubat'ta Beyrut'ta 250 bin Şii Müslüman'ın katıldığı Aşure Günü törenlerinin karikatür krizi çerçevesinde Danimarka ve Batılı ülkeleri protesto gösterisine dönüşmesi gerginliğin boyutunu göstermiştir.(9) Bununla birlikte Lübnan gibi merkezi devletin, siyasi otoriteyi ve güvenliği sağlayacak iradeden yoksun olduğu bir ülkede gösteriler öncesinde veya sırasında düzenlenecek bir bombalı saldırı veya şiddet eylemi, çıkabilecek çatışmaların boyutunu genişletebilir. Lübnan'da gerçekleşecek herhangi bir şiddet olayı da yine Suriye yönetimini zor durumda bırakıp Lübnan'da ciddi bir siyasal istikrarsızlık sürecinin başlangıcı olabilir.

Suriye için Kürt bölgelerinden kaynaklanan iç siyasi gerginliğin artabileceği ay ise Mart'tır. 8 Mart'ta Dünya Kadınlar Günü ile başlayan gergin süreç, 12 Mart Kamışlı Olaylarının ve 16 Mart Halepçe Katliamı'nın yıldönümü şeklinde Nevruz'a kadar devam edecektir. Aralık ayında Fransa Parlamentosunda Suriyeli Kürtlerin katıldığı bir konferansın gerçekleştirilmesinin ardından 2006 Ocak ayı sonunda Suriyeli Kürt muhaliflerin Washington'da Dışişleri Bakanlığı ve Kongre'de görüşmeler yapması (10) Suriye'de Kürt bölgeleri odaklı olaylar çıkma ihtimalini yükseltmektedir. Yine 7 Şubat'ta Iraklı Şii lider Muktada Es-Sadr'ın Şam ziyaretinde İran ve Suriye'ye yönelik bir ABD veya İsrail saldırısı olduğu taktirde savaşa katılacağını söylemesi, Irak'taki Kürt grupların Suriyeli Kürtler üzerinden Suriye'ye tesir edip karşılık verebilme ihtimalini akla getirmektedir. Irak'taki Sünni-Şii-Kürt gruplar arasındaki güç mücadeleleri bölgesel dengelerle doğrudan bağlantılıdır. Suriyeli Kürtler de Irak'taki ve bölgedeki güç mücadeleleri için Iraklı Kürtler veya ABD tarafından kullanılmak istenebilir.

Kaynakça

(1) “Peoples Assembly: Khaddam convicted with high treason, for taking sides with homelands enemies”, Syria Times, 1 0cak 2006, http://syriatimes.tishreen.info/_default.asp?FileName=101382761920060102130212
(2) “Haddam'dan sürgünde hükümet”, BBC Turkish, 14 Ocak 2006, http://www.bbc.co.uk/turkish/news/story/2006/01/060114_syria_khaddam.shtml
(3) “Khaddam warns the intellectuals: we will not allow to convert Syria in Algeria or Yugoslavia”, Arabic News, 19 Şubat 2001, http://www.arabicnews.com/ansub/Daily/Day/010219/2001021916.html
(4) “Syria- Iran presidents joint statement”, Arabic News, 21 Ocak 2006, http://www.arabicnews.com/ansub/Daily/Day/060121/2006012101.html
(5) “Esad İsrail'i cinayetle suçladı”, NTVMSNBC, 22 Ocak 2006, http://www.ntvmsnbc.com/news/358260.asp
(6) Rhonda Roumani, “Syria Frees 5 Political Activists”, The Washington Post, 19 Ocak 2006
(7) “President Assad's Speech before the Arab Lawyers Union Conference”, Syrian Arab News Agency (SANA), 22 Ocak 2006, http://www.sana.org/index909ec903e32aa8ce51faba04d0d5d490.html
(8) “Rice: Şam yangına körükle gidiyor”, NTVMSNBC, 9 Şubat 2006, http://www.arabicnews.com/ansub/Daily/Day/060121/2006012101.html
(9) “Lebanese Shi'ite Ceremony Turns into Cartoon Protest”, VOA News, 9 Şubat 2006, http://www.voanews.com/english/Lebanese-Shiite-Ceremony-Turns-into-Cartoon-Protest.cfm
(10) “A delegation representing the Kurdish Political Movements in Syria met with US State Department”, Kurd Media, 1 Şubat 2006, http://www.kurdmedia.com/news.asp?id=11252

Saturday, January 21, 2006

2005 Yılında Suriye ve Lübnan’daki Siyasi Gelişmelere Genel Bir Bakış


Yasin Atlıoğlu


Orta Doğu’da, coğrafi ve tarihsel ortaklıklarından kaynaklanan siyasi ve ekonomik etkileşimi ve bağımlılığı karşılıklı olarak üst düzeyde yaşayan devletlerden ikisi Suriye ve Lübnan’dır. 2005 yılında Orta Doğu siyasetine yön veren olayların bir çoğu, her iki ülke ile doğrudan ilgili idi. Irak’ta ABD işgali, direniş ve yeniden yapılanmanın yarattığı yoğun gündeme rağmen yıl içinde zaman zaman Suriye ve Lübnan odaklı gelişmeler dünya kamuoyunun ilk sıralarına tırmandı.

Yılın en önemli olayı, 14 Şubat 2005 tarihinde Lübnan eski başbakanı Refik Hariri’nin bombalı bir suikast sonrası öldürülmesi oldu. Suikast sonrası gelişen süreç, Suriye’nin maruz kaldığı uluslararası baskı ve tecrit politikasını yoğunlaştırdığı gibi Lübnan iç siyasetinde de önemli değişikliklere yol açtı. Hariri suikastı sonrası Lübnan’da yapılan Suriye karşıtı gösteriler, ABD kaynaklı haberlerin yönlendirmesi ile dünya kamuoyuna “Sedir Devrimi” olarak sunuldu. Bununla birlikte oluşan uluslararası ortam, Suriye’nin Nisan ayı sonuna kadar askeri birliklerini Lübnan’dan çekmesini sağladı. Böylece Lübnan Mayıs ayı sonunda uzun yıllar sonra Suriye kontrolü dışında özgür bir genel seçim gerçekleştirdi. Fakat 2005 yılında Lübnan’daki suikastlar Hariri’nin öldürülmesiyle sınırlı kalmadı ve Suriye karşıtı Lübnanlılara arka arkaya düzenlenen suikastlar yıla damgasını vurdu.

2005 yılında Hariri suikastı ve suikastın yol açtığı süreçte Suriye ağır bir uluslararası baskıya maruz kalsa da Beşşar Esad yönetiminin ülke içindeki siyasi ve ekonomik reform politikaları dahilinde aldığı kararlar dikkate değerdir. Reform konusunda en önemli hamle, Haziran 2005’te beş yıl aradan sonra gerçekleşen Baas Partisi Ulusal Kongresinde önemli siyasal reform kararları alınması oldu. Gerek kongreden çıkan kararlar gerekse uluslararası alandaki gergin ortam, 2005 yılında Suriye muhalefetini oluşturan ülke içinde ve dışındaki grupların manevra alanını genişletti ve dış politik ortamın da desteğiyle Beşşar Esad iktidarına karşı birlikte eylem yapma yeteneklerini arttırdı.

2005 yılı Türkiye-Suriye ilişkileri açısından önemli bir yıl oldu. Türkiye Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan’ın 2004 yılının son günleri gerçekleştirdiği Suriye ziyaretiyle iki ülke arasında en üst düzeyde sürdürülen iyi komşuluk ve işbirliği politikası, Nisan ayında Türkiye Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer’in ziyaretiyle sürdürülse de bu ziyaret, ABD yönetiminin doğrudan tepkisini ve Türk-Amerikan ilişkilerinde ciddi bir kriz sürecini beraberinde getirdi. Yılın ikinci yarısında ise Türkiye Başbakanı Erdoğan’ın İsrail ve ABD ziyaretleri sonunda Türk-Amerikan ilişkilerindeki gerginlik yumuşamakla birlikte Türkiye-Suriye ilişkilerinin duraklama dönemine girdiği görülmektedir.

2005 yılında Suriye ve Lübnan’da olan gelişmeleri dört ana başlık altında inceleyeceğiz. İlk bölümde Hariri Suikastı ve BM soruşturma sürecindeki olaylar ele alınacaktır. İkinci bölümde Lübnan’daki Sedir Devrimi, Lübnan genel seçimleri, yeni iç siyasi dengeler ve ülke içindeki suikastlar üzerinde durulacaktır. Üçüncü bölümde Baas Partisi’nin Ulusal Kongresi’ndeki reform çabaları ve Suriye muhalefeti değerlendirilecektir. Son bölümde ise bölgedeki uluslararası gelişmeler ışığında Türkiye-Suriye ilişkileri incelenecektir.

Hariri Suikastı ve BM Soruşturma Süreci

Lübnan eski Başbakanı Refik Hariri, 14 Şubat 2005 günü başkent Beyrut’un merkezindeki Saint George Hoteli’nin önünde düzenlenen bombalı bir suikast sonucu öldürüldü. 300 kilo TNT türü patlayıcının kullanıldığı bombalı saldırıda, Hariri ile birlikte 15 kişi öldü, 100 yakın kişi yaralandı.[i] Suikasti, Hariri’nin Suudi Arabistan ile olan bağlarından rahatsızlık duyduğunu söyleyen Ahmed Teysir Ebu Ades adlı bir kişi “Suriye ve Lübnan’da Cihad ve Zafer Örgütü” adına üstlendi.[ii] Suikastı ilk kınayanlardan biri Suriye Devlet Başkanı Beşşar Esad oldu.[iii] Aslında Ebu Ades dışında herkes suikasti farklı sözcükler kullanarak lanetledi ve duyduğu rahatsızlığı belirtti. Hariri, Suudi Arabistan yönetimi ile yakın ilişkilere sahip bir iş adamı olmakla birlikte 1992 yılından itibaren Lübnan siyasetinin içinde etkin olarak yer alan siyasi bir isimdi. Hariri, siyasi geçmişinde Suriye yönetimiyle genellikle iyi geçinmiş bir kişilik olmasına rağmen Ağustos 2004’te yapılan anayasa değişikliğiyle Suriye yanlısı Maruni devlet başkanı Emil Lahud’un üç yıllığına tekrar devlet başkanı seçilmesine tepki olarak Ekim ayında başbakanlık görevinden istifa etti. İstifasından sonra Lübnan’daki Suriye karşıtı muhalefetle birlikte hareket etmeye başlayan Hariri, Mayıs 2005’te yapılacak genel seçimlere muhalefetin en güçlü adaylarından bir olarak hazırlanıyordu.[iv]

Suikastin ardından dünya kamuoyunun gündemine ilk gelen şüpheliyse, ABD’nin siyasi ve ekonomik olarak dünyadan tecrit etmeye çalıştığı ve Lübnan’da işgalci devlet pozisyonunda bulunan Suriye oldu. Suikasta en hızlı tepkiyi veren ABD, İsrail, Fransa üçlüsü suikasti kınayan açıklamaların ardından Suriye’nin Lübnan’daki askeri varlığının sona erdirilmesi gerektiğini belirti. Üç devletin ortak isteğinin hukuki gerekçesini Eylül 2004’te BM Güvenlik Konseyinde çıkan 1559 nolu karar oluşturuyordu. Bu karar Suriye’nin Lübnan’daki askeri ve siyasi varlığını sona erdirmesini ve Hizbullah’ın silahsızlanmasını öngörüyordu.[v] Bununla birlikte ülke dışındaki açıklamalardan da cesaret alan Lübnan içindeki Suriye karşıtı muhalefet, Lübnan’daki en önemli sorunun Suriye’nin askeri ve siyasi varlığı olduğunu söyleyerek suikastin sorumlusu olarak Suriye Devlet Başkanı Beşşar Esad’ı ve Lübnanlı siyasileri gösterdi. Suriye’ye karşı bu suçlamaları farklı yerlerde ve farklı kişilerin ağzından yıl boyunca ifade edilmeye devam etti.

Hariri Suikasti’nin ardından ABD’nin Suriye’deki büyükelçisi Margaret Scobey’i geri çekmesi ve ABD karar alıcılarının Suriye karşıtı açıklamaları, olayı bir suikast boyutundan çıkarıp Suriye’nin Lübnan’daki askeri varlığını sona erdirme çerçevesinde şekillenen bir kriz yönetiminin parçası haline getirdi. Suriye yönetimi uluslararası baskı, tehdit ve taleplere olumlu cevap verdi ve askerlerini hızlı bir şekilde Lübnan’dan çekti. Beşşar Esad’ın uzlaşmacı tavrında, Suriye devletini ABD’nin yapabileceği bir askeri saldırıdan koruma kaygısı olmakla birlikte ılımlı yönetici kişiliğinin ve işbirliğine yatkın dış politika anlayışının etkisi olduğu söylenebilir. Beşşar’ın Lübnan’a karşı ılımlı dış politika anlayışının en önemli göstergesi, 2000 yılında İsrail’in Güney Lübnan’dan çekilmesinden sonra 30 bin olan asker sayısını 2001 ve 2002’deki çekilmeler sonucu 2003 yılında 20 bine ve Ekim 2004 sonrası da 14 bine kadar düşürmesi oldu. Geride kalan 14 bin Suriye askerin tamamı ve Suriye istihbarat birimleri Nisan 2005 sonuna kadar Lübnan’ı terk etti. Suriye’nin Lübnan’daki varlığını sona erdirmesiyle dünya kamuoyunda Beşşar yönetiminin siyasi olarak zayıflayacağı ve iç baskılar sonu yıkılabileceği düşünceleri sıkça vurgulanmaya başlandı. Oysa ki Suriye halkı için Lübnan gibi milli bir davada uğranan mağlubiyete rağmen Beşşar Esad sanıldığı kadar kolay yıkılamayacağını ve ülkedeki siyasi güç merkezlerini iyi kontrol edebildiğini gösterdi. Beşşar 2005 yılındaki ilk ciddi krizini taviz vererek ama iktidarını kaybetmeden atlatmayı başardı. Bununla birlikte Hariri suikastı sonucu büyük devletlerden gelen uluslararası soruşturma talepleri, BM Güvenlik Konseyi’nin aldığı kararla soruşturma komisyonunun kurulmasıyla karşılandı ve bu soruşturmanın başlatılması Beşşar yönetimi için dış politikada yeni baskı ve krizlerin ilk habercisi oldu.

BM düzeyinde oluşturulan soruşturma komisyonu, Haziran ayının sonunda Alman Savcı Delvet Mehlis başkanlığında çalışmalarına başladı. Soruşturmanın ilk aşamasında BM komisyonu başkanı Mehlis, olayla ilgili güvenlikten sorumlu Lübnanlı görevlilerle yaptığı görüşmeler sonunda suikastin patlayıcı yüklü bir kamyonetle gerçekleştirildiğini açıkladı ve Lübnanlı yetkililer tarafından yürütülen soruşturma sonucunda olay yerindeki kanıtların ortadan kaldırılmasını eleştirdi. Hatta Mehlis, Lübnan Cumhurbaşkanı Emil Lahud'un Cumhuriyet Muhafız Alayı'nın komutanı Mustafa Hamdan'ın temizlik emrini verenler arasında olduğunu söyledi. Ağustos ayında çalışmalarına hız veren BM komisyonu, öncelikle Suriye yönetimini suikast konusunda işbirliğine yanaşmamakla suçluyordu. ABD'nin BM'deki Daimi Temsilcisi John Bolton da Suriye’nin suikastle ilgili işbirliğine yanaşmayan tutumunun kabul edilemez olduğunu söylüyordu.Ağustos ayının sonundaki en önemli gelişme ise Hariri suikasti soruşturması çerçevesinde beş Lübnanlı’nın gözaltına alınması oldu. Eski İç Güvenlik Kuvvetleri Başkanı Ali el Hac, eski istihbarat şefi Cemil el Said ve eski askeri istihbarat başkanı Raymond Azar 30 Ağustos’ta tutuklandı. Diğer iki isim olan Suriye yanlısı Cumhurbaşkanı Emil Lahud'a bağlı Cumhurbaşkanlığı Muhafızlarının eski komutanı Mustafa Hamdan ve eski milletvekili Nasır Kandil ise güvenlik güçlerine teslim oldu. BM komisyonu tarafından sorguya çekilen Nasır Kandil serbest bırakılırken Lübnan Başbakanı Fuat Siniora, diğer dört generalin “Hariri suikastının zanlıları olarak” gözaltına alındığını açıkladı.[vi] Gözaltına alınan beş isim, Suriye yönetimine yakınlığıyla biliniyordu ve bu gelişme yine eleştirileri Suriye’nin üzerine çevirdi. Bölgede ortam gerilirken ve Suriye’ye yönelik uluslararası baskı artarken Suriye yönetimi 12 Eylül’de gerginliği azaltıcı bir manevra gerçekleştirdi ve soruşturma boyunca Birleşmiş Milletler'le işbirliği yapacağını açıkladı. Bu davetin ardından Şam’a giden Mehlis başkanlığındaki BM komisyonu Suriyeli yetkililerle suikast konusunda görüşmelerde bulundu. Görüşülen Suriyeli yöneticilerden biri de İçişleri Bakanlığı’nı yürüten ve 1984-2002 yılları arasında Lübnan’daki istihbaratın başında bulunan Gazi Kenan’dı.[vii]

Ekim ayınında savcı Mehlis’in Hariri suikast ile ilgili hazırladığı raporun açıklanması beklenirken Suriye Haber Ajansı (Syrian Arab News Agency-SANA) tarafından Suriye İçişleri Bakanı Gazi Kenan’ın 12 Ekim günü öğleden önce ofisinde intihar ederek öldüğü bildirildi.[viii] Gazi Kenan’ın intihar etmesi veya ettirilmesi, Suriye rejimi içinde güç odaklarının kendini kurtarma mücadelesi olarak yorumlanmakla birlikte özellikle İsrail kaynaklı çıkan haberlerde Suriye rejiminin çökmek üzere olduğunun altı çiziliyordu.[ix] Bu dönemde oluşan siyasi tablo ve bilgi akışı karşısından dünyadaki pek çok uzman, Mehlis raporunun açıklanmasından sonra Beşşar’ın iktidarda kalmayacağı ve alternatifleri üzerinde tartışmaya başladı. Hariri suikastı konusunda adları dünya kamuoyunda en fazla geçen iki Suriyeli ise Beşşar’ın kardeşi Mahir Esad ve eniştesi Asef Şevket oldu. Beşşar’ın siyasi danışmanı ve Cumhuriyet Muhafızları'nın komutanlarından biri olan Mahir Esad ve Suriye İstihbaratı’nın başında bulunan Asef Şevket, şu an Beşşar’ın ülkeyi yönetmek için oluşturmak istediği genç kuşak yönetici seçkinlerin en etkin isimlerindendir.[x]

BM Hariri Suikastı soruşturma komisyonunun başkanı savcı Detlev Mehlis, suikastla ilgili raporunu 21 Ekim’de Güvenlik Konseyi’ne sundu. Raporda suikastın çok kapsamlı örgütlenmeye sahip olan bir grup tarafından ve uzun bir planlama süreci sonunda gerçekleştirildiğinin altı çizilirken böyle profesyonel bir eylemin Suriye ve Lübnan istihbarat kurumlarının bilgisi dışında gerçekleşemeyeceği vurgulandı. Suriye ve Lübnan yönetimlerinin suikasta müdahil olduklarına yönelik kanıtların olduğu da ifade edildi.[xi] Yayınlanan raporda Suriye ve Lübnan istihbaratının suikasttan sorumlu tutulmasıyla Beşşar Esad yönetimi üzerindeki uluslararası baskı daha da arttı. ABD, Fransa ve İngiltere’nin isteğiyle 31 Ekim 2005 tarihinde BM Güvenlik Konseyi dışişleri bakanları düzeyinde bir araya geldi. ABD, Fransa ve İngiltere’nin toplantı öncesi ortak hazırladıkları Suriye'ye yönelik yaptırımlar öngören ortak bir karar tasarısı, Çin, Rusya ve geçici üye Cezayir’in muhalefeti sayesinde engellendi. Güvenlik Konseyi, oy birliği ile aldığı 1636 sayılı kararda, Suriye’ye suikastla ilgili BM soruşturma komisyonuyla “tam işbirliği” yapma çağrısında bulundu. Bununla birlikte kararda 15 Aralık’ta yayınlanacak ikinci Mehlis raporuna kadar suikastla ilgili Suriyeli yetkililerin BM soruşturma komisyonu tarafından yurtdışı da dahil olmak üzere sorgulanmasına izin verilmesi ve komisyonunun bu kişilere karşı mal varlığının dondurulması ve seyahat yasağı gibi engellemelere sahip olması istendi.

İki Mehlis raporu arasındaki dönem Suriye açısında oldukça gergin geçti. Yine Suriye’nin geleceğine yönelik pek çok karamsar komplo teorisi ortaya atıldı. Bununla birlikte ilk raporun açıklanmasından sonra savcı Mehlis’in en önemli tanığı olan Muhammed Züheyr El Sıddık’ın, Alman dergisi Der Spiegel’de çıkan bir haberde sahtekârlıkla suçlanması ilk raporun inandırıcılığını azaltan bir gelişme oldu.[xii] Bu gergin günler sürerken 24 Kasım’da Suriye yönetimi uzun diplomatik pazarlıklardan sonra beş Suriyeli yetkilinin Viyana’da sorgulanmasını kabul etti. İçlerinde Lübnan'daki eski istihbarat şefi Korgeneral Rüstem Gazali, Korgeneral Tafer Yusuf, Kongeneral Abdülkerim Abbas ve Gazali'nin yardımcısı Cemia Cemia ile bir sivil olduğu sanılan beş Suriyeli Viyana’da sorgulandı.[xiii] Suriye’ye dönme garantisi verilen beş Suriyeli yetkilinin Viyana’da olduğu günlerde Hariri soruşturması adına önemli bir gelişme Şam’da gerçekleşti. Hariri suikastının görgü tanığı olarak Lübnan'da şahitlik yapan Hüssam Tahir Hüssam (Kürt kökenli Suriye vatandaşı) Suriye'ye kaçtı ve ifadesini değiştirerek avukatı Teysir İd ve Suriye Enformasyon Bakanı Mehdi Dahlallah ile birlikte bir basın açıklaması yaptı. Hüssam’ın iddiaları Hariri suikastının ne kadar karmaşık ve çözümlenemeyecek bir olay olduğunu gözler önüne serdi. Hüssam, Lübnan'da kendisinin ve nişanlısının tehdit edildiğini söylerken avukatı Teysir İd de Hüssam’a baskı ve işkence altında şahitlik yaptırıldığını ifade ediyordu. Hüssam’ın en önemli iddialarından biri de Saad Hariri'nin kendisine Suriyeli yetkililer (özellikle Mahir Esad ve Asef Şevket) aleyhinde konuşması karşılığında 1 milyon 300 bin dolar teklif ettiğini söylemesi oldu.[xiv] İkinci Mehlis raporunun verileceği gün Lübnanlı milletvekili-gazeteci Cibran Tueyni bombalı bir suikast sonucu öldürülmesi ortamı gerginleştirse de 12 Aralık’ta BM Güvenlik Konseyine sunulan İkinci Mehlis raporu beklendiği kadar büyük bir etki doğurmadı. Aksine uzun süreden sonra Suriye yönetiminin rahat bir nefes almasını sağladı. Savcı Mehlis, raporunda Hariri suikastı konusunda Suriye’yi suçlamaya devam ederken bu iddiaları kanıtlarla ispatlama konusunda oldukça yetersiz kaldı. Soruşturmanın iki önemli tanığı olan Muhammed Züheyr El Sıddık ve Hüssam Tahir Hüssam’ın güvenilirlik konusundaki sorunları, savcı Mehlis’in bu görevdeki başarısızlığını ortaya koyduğu gibi oldukça da yıpranmasına neden oldu. Sonuç olarak savcı Mehlis soruşturmada Suriye yetkililerinin yeterince işbirliğine yanaşmadığını söyleyerek ek süre talep etmekle birlikte görevi bırakmak istediğini de açıkladı.

ABD, Fransa ve İngiltere hazırladıkları bir karar tasarısını hemen BM Güvenlik Konseyi’nden geçirip soruşturma süresini 15 Haziran’a kadar uzatarak Harir suikastı soruşturmasını 2006 yılının ilk altı ayına taşıdı.[xv] 2005 yılı biterken Suriye eski Devlet Başkan Yardımcısı Abdülhalim Haddam’ın Beşşar Esad’a yönelik açıklamaları ise 2006 yılında da bölgede en fazla konuşulacak konulardan birinin Hariri suikastı olacağını gösteren ilk işaret oldu.

Sedir Devrimi, Yeni Lübnan ve Suikastlar

Tarih boyunca dış müdahalelere ve iç çatışmalara sahne olan Orta Doğu’nun istikrar yoksunu ülkesi Lübnan, Hariri suikastı sonrası gelişmelerle birlikte siyasi geleceği açısından yeni bir sayfa açtı. Suikast sonrası Suriye üzerine yoğunlaşan uluslararası baskı, Lübnan’daki Suriye karşıtı grupların ortak eylem planı içerisinde hareket etmesini sağladı.[xvi] Ortak eylem planı dahilinde vurgu yapılan kavram “Özgür Lübnan” olurken ortak kaygıyı da ülkedeki Suriye askeri varlığı teşkil ediyordu. Eylem biçimleri ise -Gürcistan ve Ukrayna’da olduğu gibi- meydanlarda toplanıp Suriye’yi ve Lübnan Cumhurbaşkanı Emil Lahud’u protesto eden gösteriler yapmaktı. Uluslararası baskının da katkısıyla gösteriler etkili oldu ve Suriye Nisan ayı sonuna kadar askerlerini Lübnan’dan tamamen çekti. Ülkede bu gösterilere -Hizbullah ve Emel Örgütlerinin taraftarları hariç- her etnik ve dini gruptan insanlar katıldı. 15 sene önceki iç savaşta birbirlerine karşı düşmanca duygular besleyen ve şiddet uygulayan etnik ve dini gruplar, Hariri suikastı sonrası ortak bir düşmana (Suriye) karşı birlikte hareket etme yeteneğine ve ulusal kimlik algılayışına sahip olmayı başarmış gibi görünmektedirler. Ortak düşman ve zor şartlar ulusal kimliklerin canlanmasına neden olsa da Lübnan’daki Suriye karşıtı hareketin ulusal bir hareket mi yoksa çıkarların kesişmesi mi olduğunu zaman gösterecektir. Buna rağmen Beyrut’ta düzenlenen Suriye karşıtı gösteriler, dünya kamuoyunda genellikle Gürcistan ve Ukrayna’da yapılan sivil demokratik devrimlerin bir parçası olarak algılandı. ABD karar alıcıları, bu algılama biçimini destekleyip Lübnan’ı Orta Doğu’nun demokrasi adası olarak sunma çabası içerisine girdi.

Lübnan’ın Suriye işgalinden kurtulmasından sonra ki aşama seçimler yoluyla bağımsız Lübnan’ın bağımsız meclisini ve hükümetini belirleyecek seçimleri gerçekleştirmek oldu. Hariri suikastine tepki olarak toplumsal alanda ortaya çıkan Suriye karşıtı cephe, Saad Hariri liderliğinde siyasi alana taşıdı. 29 Mayıs’ta başlayan ve dört turlu yapılan seçimler, 19 Haziran’da Saad Hariri önderliğindeki Suriye karşıtı ittifakın 128 üyeli parlamentoda 74 sandalye kazanmalarıyla sonuçlandı. 35 yaşındaki Saad, genç ve deneyimsiz bir politikacı olmasına rağmen 14 Şubat’ta suikast sonucu ölen ve Lübnan’da kısa sürede ulusal kahraman haline gelen babası Refik Hariri’nin bıraktığı mirası iyi değerlendirdi ve İlerici Sosyalist Parti´nin lideri Velid Canbulat, Falanjist Milislerin lideri Samir Geagea, Maruni lider Solange Cemayel gibi isimlerin desteğini alarak Suriye karşıtı ittifakı zafere taşıdı.[xvii] Saad’ın, baba mirası Müstakbel Partisi’nin lideri olarak seçime girmesi seçim başarısının en önemli sebeplerinden biridir. Müstakbel Partisi, Lübnan’da bütün kesimleri kucaklayan ve hemen her mezhepten üyesi olan bir denge partisidir. Partinin bu konudaki en önemli avantajı, suikasta kurban giden eski liderinin seçkin Sünni ailelerden gelen bir siyasetçi değil bağımsız bir işadamı ve kirlenmemiş bir şahsiyet olarak her kesim tarafından sempati ile algılanmasıdır. Aslında Saad seçim sonrası ilk açıklamasında her şeyi babama borçluyum derken her şeyi net bir şekilde ortaya koyuyordu. Suriye karşıtı ittifak dışında seçimde başarı kazananlar, Hizbullah-Emel ittifakı ve Marunî Michel Aoun oldu. Hizbullah-Emel ittifakı, Güney Lübnan’daki 23 sandalyenin tamamını ve toplamda da 35 sandalye ele geçirerek ülkenin geleceğinde etkin bir güç haline geldi. Seçimlerin sürpriz ismi ise Suriye yanlısı gruplarla (Suriye yanlısı Dürzî Celal Arslan) birlikte seçime giren Michel Aoun oldu.[xviii] Üçüncü turda Marunî ve Dürzîlerin yoğunlukla yaşadığı seçim bölgesinden 21 sandalye çıkaran Michel Aoun’un seçim başarısı Velid Canbulat’ın tepkisine neden oldu ve Velid Canbulat Aoun’u Suriye karşıtı ittifakı bölmekle suçladı. Aslında Aoun uzun yıllar Suriye’ye karşı mücadele vermiş bir isimdir ve kurduğu bu ittifak sadece Lübnan’da siyasetin kadar kaygan bir zeminde yapıldığını göstermektedir.

18 Temmuz 2005’te Saad Hariri’nin önerdiği isimlerden eski finans bakanı Fuat Siniora liderliğinde Lübnan’ın yeni hükümet kuruldu. Siniora, yarısı Müslüman yarısı Hıristiyan olan 24 bakanlı bir kabine oluşturdu. Kabinede Suriye karşıtı ittifak dışındaki gruplardan da bakanlar yer aldı. Bunların arasında en ilgi çekici olan ABD’nin terörist örgütler listesindeki Hizbullah’ın kabinede bir bakanla temsil edilmesi oldu.[xix] Hükümetin kurulmasından üç gün sonra ise ABD Dışişleri Bakanı Condeleezza Rice Lübnan’ı ziyaret etti. Rice, Cumhurbaşkanı Lahud, başbakan Siniora ve Suriye karşıtı cephenin lideri Saad Hariri ile görüştü. Başbakan Fuad Siniora'yla görüşmesinden sonra Rice, Suriye'yi Lübnan sınırında kontrolleri artırdığı ve Lübnan ticaretine zarar verdiğini söyleyerek eleştirdi. Fakat ABD Dışişleri Bakanı’nın Lübnan’a asıl geliş amacı, hem yeni kabineye verdiği desteği göstermek ve hem de BM’nin 1559 sayılı kararına göre Hizbullah’ın silahsızlandırılması gerektiğini yeni hükümete hatırlatmaktı. ABD Dışişleri Bakanı’nın Lübnan ziyaretinin ardından Başbakan Siniora ilk yurt dışı ziyaretini Suriye’ye yaptı.

29 Mayıs’ta başlayan genel seçimler ve seçim sonrası süreç, ABD kararalıcıları tarafından genellikle bağımsız, demokratik ve istikrarlı Lübnan’ın başlangıcı hatta Orta Doğu’da Irak ile başlayan demokratikleşme sürecinin bir halkası olarak sunuldu. Oysa ki seçimlerin sonuçlanmasından 2005 yılı sonuna kadar geçen süre, dünya kamuoyuna Lübnan’da istikrarlı olanın sadece siyasi suikastler olduğunu gösterdi.[xx] İlk suikast, Lübnan seçimleri devam ederken Haziran ayı başında Suriye karşıtı Lübnanlı gazeteci Samir Kesir’in Beyrut’un Hıristiyan mahallesindeki evinin önünde arabasına yerleştirilen bombanın patlaması sonucu öldürülmesiyle gerçekleşti. Seçimlerin sona ermesinin ardından 21 Haziran’da Komünist Parti’nin lideri Goerge Hawi’nin Beyrut’un batısında arabasına yerleştirilen bir bombayla öldürülmesi bombalı suikastlerin devamının gelebileceğini gösterdi. Bu iki suikast sonrası yine benzer tablolar yaşandı, başta Suriye, Lübnan ve ABD olmak üzere bütün dünya kamuoyu tarafından suikastler kınadı, suikastlerle ilgili haberlerde Kesir ve Hawi’nin son zamanlardaki Suriye karşıtlığı özellikle vurgulandı ve hemen ardından suikastlerin arkasında Lübnan’daki istikrarı bozmak isteyen Suriye yönetiminin olduğu iddiaları ortaya atıldı. Bu iki suikastın ardından 12 Temmuz’da Beyrut’ta Savunma Bakanı Elias El-Murr’un konvoyuna bombalı saldırı yapıldı. Murr, hafif yaralanırken saldırıda iki kişi öldü. Bu defa hedef alınan kişi, Lübnan Cumhurbaşkanı Emil Lahud’un damadı Suriye yanlısı Elias El-Murr idi. Lübnan’da Ağustos ayı suikastsiz geçerken 26 Eylül’de Beyrut’tan gelen bir bombalı suikast girişimi Lübnan’ın bir suikastlerin süreklilik arz ettiğini bir kere daha gösterdi. Lübnan televizyonu LBC'de haber programları sunucusu olarak görev yapan May Şidyak uğradığı saldırıda ağır yaralandı. Şidyak’a yapılan saldırıdan sonra Suriye eksenindeki gündem BM soruşturması ve Mehlis raporlarına kayarken Ekim ve Kasım aylarında Lübnan’da suikast olmadı. Lübnan’da 2005 yılının son suikastı ise İkinci Mehlis raporunun BM’ye sunulacağı gün gerçekleşti. 12 Aralık’ta Suriye karşıtı görüşleriyle bilinen milletvekili ve gazeteci Cibran Tueyni’ye Beyrut'ta bombalı bir saldırı düzenlendi. Hıristiyan Ortodoks olan Tueyni, Suriye’ye yönelik sert eleştirileriyle tanınan bir gazeteciydi. Haziran’da Saad Hariri’nin listesinde milletvekili oldu. Aldığı tehditlerden dolayı bir süredir Fransa’da yaşayan Tueyni Beyrut’a döndüğü gün öldürüldü.[xxi] Lübnan’da 2005 yılında güvenlik yoktu ve bir çok siyasi öldürülme korkusuyla yaşadı.

Baas Partisi’nin Kongresi, Reform Politikaları ve Suriye Muhalefeti

1960’lardan beri Suriye siyasal yaşamındaki en güçlü siyasi organizasyon olarak ülkeyi yöneten Baas Partisi, beş yıllık bir aradan sonra Haziran başında dört gün süren genel kongresini gerçekleştirdi. Baas Kongresi’nde Suriye’nin geleceğini şekillendirecek siyasi ve ekonomik reformların tartışılacağı ve bir reform paketinin ortaya konulacağı bekleniyordu. Baas Kongresi’nin son günü, delegeler hükümete tavsiye niteliğinde kararları içeren bir bildiriyi sundu. Bu bildiride, 1963’ten beri devam eden Olağanüstü Halin yumuşatılması, Suriye vatandaşlığına sahip olmayan 200 bin civarında Suriye Kürtü’ne vatandaşlık hakkı verilmesi, yabancı yatırımların önündeki engellerin kaldırılması, basın yasasının değiştirilmesiyle birlikte ülkede çok partili siyasal yaşamın oluşması için ilk adımı teşkil edecek bir siyasal partiler kanununun hazırlanması önerildi.[xxii] Kongreden çıkan reform önerileri, ülke içinden ve dışından çoğu kişi tarafından yetersiz bulundu ve Baas kongresi rejimin bir güç gösterisi olarak algılandı. Fakat tarihi boyunca demokratik yaşam biçimine uzak kalmış, modernleşme ve ulus-devlet inşa süreçlerini tamamlayamamış olan Suriye’de çok partili yaşama geçiş projesinin gerçekleşmesi, siyasal çoğulculuk ve demokratik gelişme açısından önemli bir köşe taşı teşkil etmektedir. Bununla birlikte devlet başkan yardımcısı Abdülhalim Haddam’ın Baas kongresinde görevi bırakması Beşşar’ın yönetiminde yapmak istediği revizyonun bir parçası olarak değerlendirildi.

2005 yılında Hariri suikastı sonrası Suriye üzerinde artan uluslararası baskı Suriyeli muhalif grupları da hareketlendirdi. Baas kongresi Batılılar gibi Suriyeli muhaliflari de tatmin etmedi. ABD’nin demokratikleşme söylemlerine paralel bir bakış açısı sergileyen muhalifler birlikte hareket etme çabası içerisine girdi. Mart 2005’te ABD Dışişleri Bakanlığı yetkilisi Elizabeth Cheney[xxiii] ile Suriyeli muhaliflerin Washington’da gerçekleştirdiği toplantıda, Büyük Orta Doğu Projesi çerçevesinde bölgede reform ve değişim konuları ele alındı. Toplantıya katılan Suriye asıllı Ferid Gadiri, bu tarihten sonra Suriye içinde tabanı olmamasına rağmen dünya kamuoyunda ön plana çıkarılmıştır. Ferid Gadiri, Beşşar Esad’ı suçlayıcı kendinden emin tavrını Suriye için tek alternatif olma söylemiyle desteklemektedir. Fakat Ferid Gadiri’nin ABD’nin Suriye yönetimi için yarattığı sanal bir muhalefet olduğununu ve Irak’ın Ahmet Çelebi’sine benzediğini söylemek çok da zor değildir. Gadiri’nin Suriye Reform Partisi çatısı altında “Yeni Suriye” olarak adlandırdığı siyasi ve ekonomik yapılanma ise ABD askeri müdahalesi olmaksızın gerçekleşmesi imkansız bir ideal olarak görülmektedir.[xxiv]

Suriye’de halk düzeyinde en geniş tabanı olan Londra merkezli Müslüman Kardeşler Örgütü, 2004 yılı sonunda “Geleceğin Suriyesi İçin Siyasi Proje” adlı bir bildiri yayınlayıp Suriye’de İslami kimliğine göre yeni bir anayasa hazırlanması, demokratik reformların yapılması ve düşünce özgürlüğüne saygı duyulması gibi taleplerde bulunmuştu. Ülke içinde yasaklı bir örgüt olan Müslüman Kardeşler, etkinliklerini artırmak için 2005 yılında ülke içindeki diğer muhalif gruplarla işbirliğine gitmiştir. Nisan 2005’te Suriye yönetimine yönelik talepler içeren bir bildiri daha hazırlayan örgüt, ülke içinde faaliyet gösteren seküler reformcu Attasi Formu ile ortaklık kurma çabası içine girmiştir. Attasi Formu, 2001 yılında yönetim tarafından geniş özgürlükler sağlanan Şam Baharı dönemden kalan faaliyet halindeki tek forumdu. Fakat seküler reformcu gruplarla Müslüman Kardeşler arasındaki ilişki, Beşşar Esad yönetiminin tedirginliğini artırıp sıkı güvenlikçi politikaları geri getirmiştir. Attasi Formunun iki gazeteci üyesinin (Ali Abdullah ve Hüseyin El Audat) Mayıs ayı sonunda Müslüman Kardeşlerin Londra’daki lideri Ali Sadreddin El Bayanuni’nin mesajını toplantılarında okuması sonucu tutuklanmışlardır. Attasi Formunun iki üyesiyle birlikte dokuz insan hakları savunucusu da Müslüman Kardeşler örgütünün düşüncelerini yaymakla suçlanıp tutuklandı.[xxv] 1 Haziran’da Nakşi Haznevi tarikatının ileri gelen isimlerinden din adamı Şeyh Muhammed Maşuk el-Haznavi’nin cesedi Deyr-ül Zor’da bulundu. Kürt asıllı Şeyh Haznevi 8 Mayıs’ta Şam’daki İslami Etütler Merkezi’ne yaptığı ziyaret sırasında ortadan kaybolmuştu. Suriye makamları, olayı adi bir vaka olarak nitelendirmekle birlikte cinayete karıştıklarını itiraf eden Muhammed Matar El Abdullah ve Yasin Matar El Hindi iki kişiyi yakaladıklarını açıkladı. Ülkedeki Kürt azınlık ise Şeyh Haznevi’nin öldürülmesinde devleti suçladı ve Kamışlı başta olmak üzere Kürt bölgelerinde protesto gösterileri gerçekleştirdi. Şeyh Haznevi’nin öldürülmeden kısa süre önce Londra’da Müslüman Kardeşler Örgütü lideri Ali Sadreddin El Bayanuni ile görüşmesi ölüm olayını anlamlı hale getirmektedir.[xxvi]

2005 yaz aylarında Suriye’de tutuklanmalar ve güvenlik güçleri ile terörist gruplar arasındaki çatışmalar ülke içindeki gündemi oluşturuyordu. 12 Haziran’da Suriye Devlet Güvenlik Mahkemesi, terör örgütü PKK üyesi iki kişiye toplam beş yıl hapis cezası verdi.[xxvii] 13 Haziran’da Şam yakınlarında çıkan çatışmada iki terörist öldürüldü ve bir terörist tutuklandı. “El-Şam Cihat ve Tevhit” adlı terör örgütünün lideri Ebu Ömer öldürülenler arasında bulunduğunu bildirdi. Yetkililer, terör örgütünün, Şam’daki Adalet Sarayını bombalamaya hazırlandığını açıkladı.[xxviii] 26 Haziran’da Suriye Devlet Güvenlik Mahkemesi önde gelen bir insan hakları savunucusu olan Aktham Naisse aleyhindeki tüm suçlamaları düşürdü ve Naisse’yi serbest bıraktı.[xxix] 4 Temmuz’da Suriye Güvenlik Güçleri terörist bir örgüte üye iki kişiyi tutukladı. Adı bilinmeyen örgütün elemanlarının bazılarının Saddam Hüseyin’in korumaları olabileceğini iddia edildi. Yakalanan teröristlerin adları Ürdünlü Serif Ayed Saad el-Semadi ve Muhammed Islam olarak açıklandı.

2005 Ekim ayında dünya kamuoyunda Gazi Kenan’ın intiharı ve Mehlis raporu konuşulurken Suriye muhalefeti, ilk kez bir çok kesimden katılımın olduğu geniş bir ittifak oluşturduklarını açıkladı. 1963’ten beri yürürlükte olan olağanüstü hal yasaları ve mahkemelerini kaldırmasını, tüm siyasi tutukluları serbest bırakmasını, siyasi çoğulculuğu getiren bir anayasa gibi bir dizi isteğin sıralandığı belge 17 Ekim’de “Şam Deklarasyonu” adıyla yayınlandı.[xxx] Böylece Suriye’deki seküler, solcu, İslamcı ve Kürt muhalefet, 2005 başından beri Beşşar Esad’a karşı bir araya gelme çabalarını somut bir eylemde ortaya koyabilmişlerdir. Kasım ayında Suriye Liberal Demokratik Birlik Partisi Başkanı Kemal Labwani’nin ABD’ye yaptığı bir ziyaret sonrası Şam hava alanında tutuklanması ve Aralık başında Fransız Parlamentosunda düzenlenen “Ortadoğu’nun Demokratikleşmesi ve Suriye’de Kürt Sorunu” adlı konferans 2005 yılı sonunda Suriye muhalefeti açısından önemli gündem maddeleri olarak yer aldı.

Türkiye-Suriye İlişkileri

2005 yılına girerken Türkiye-Suriye ilişkileri her alanda tarihinin en iyi dönemlerinden birini yaşamaktaydı. Aralık 2004’te Türkiye Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Suriye ziyaretinde iki ülke arasında bir serbest ticaret anlaşması imzalandığı gibi ekonomide güvenliğe pek çok alanda işbirliğine yönelik planlar uygulamaya kondu.[xxxi] Bu ziyaret Türkiye’nin bölgesel etkinliğini ve itibarını artırmasına hizmet etti. Hatta 2005 yılının ilk ayında Türkiye Dışişleri Bakanı Abdullah Gül’ün İsrail ziyareti, Filistin Soruna Türkiye’nin sorun çözücü veya arabulucu olarak mudahil olması çabası olarak önemli bir girişimdi. Suriye ise uluslararası alandaki hareke alanını genişletmek ve Türkiye’nin demokratikleşme ve serbest piyasa ekonomisi yönündeki deneyimlerinden faydalanmak istiyordu.

Türkiye-Suriye ilişkilerindeki sıcak ortam ve Türkiye’nin Orta Doğu’da daha aktif bir dış politika stratejisi izleme çabaları, ABD yönetiminde rahatsızlık yaratmaya başlamıştır. Bu rahatsızlığın temel nedeni bölgeye yönelik ABD’nin otoriter ve askeri güce dayalı politikalarıyla Türkiye’nin dış politika davranışlarının uyum içinde olmaması hatta Kuzey Irak’ta olduğu gibi zaman zaman çatışmasıdır. ABD ve Türkiye arasında ortaya çıkan çıkar farklılaşmasının bir krize dönüşmesi ise 14 Şubat 2005’te Lübnan’ın eski başabakanı Refik Hariri’nin bombalı bir suikast sonucu oluşan süreçle birlikte gerçekleşti. Şubat ve Mart aylarında ABD önderliğinde Suriye’ye yönelik uluslararası baskı ve tecrit sürerken Türkiye’nin Suriye’ye ılımlı yaklaşımı ve Türkiye Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer’in Nisan 2005’te gerçekleştirdiği Suriye ziyareti, ABD’nin kamuoyu propagandası yoluyla Türkiye’ye saldırmasına neden oldu. ABD kaynaklı üretilen haber ve makaleler, Türkiye’deki Amerikan karşıtlığının alt çizmekle birlikte Türk kamuoyunda yoğun tartışmalara ve kafa karışıklığına yol açtı. Bununla birlikte ABD’nin Türkiye eski Büyükelçisi Eric Edelman’ın Türkiye Cumhurbaşkanı Sezer’in Suriye ziyaretine yönelik uygunsuz ve haddini aşan açıklamaları, iki ülke arasındaki krizi had safhaya çıkardı.[xxxii]

Türkiye-ABD ilişkilerinde 2005 yılının ilk yarısında yükseleln gerginlik ve kriz ortamı, Türkiye Başbakanı Erdoğan’ın önce Mayıs’ta İsrail’e, ardından Haziran’da ABD’ye gerçekleştirdiği ziyaretler sonucu normalleşme sürecine girdi. ABD ile ilişkilerde başlayan normalleşme Türkiye-Suriye ilişkilerinde soğuma olmasa da bir duraklamayı beraberinde getirdi. Mayıs ayında Hatay’a düşen SCUD füze parçaları Türkiye tarafından şaşkınlıkla karşılanırken Suriye’nin böyle bir kazadan dolayı özür dilemesiyle olay krize dönüşmeden kapatıldı. Haziran ayında İstanbul’da bir sivil toplum örgütünün düzenlediği ve bölgedeki muhalif liderlerin yer aldığı konferansa ABD’nin Suriyeli muhalif lider olarak sunduğu Ferid Gadiri’nin konuşmacı olarak katılması ve Türk kamuoyunda bu kişiye gösterilen ilgi ilişkilerdeki soğumanın ilk işaretlerini verdi. Daha sonra Temmuz’da Suriye Devlet Başkanı Beşşar Esad’ın Türkiye’ye tatil amaçlı ziyareti, Türkiye hükümetinin isteksiz tavırlarından dolayı gerçekleşmedi. Ağustos’ta New York’ta yapılan BM zirve toplantısında iki ülke liderleri arasıda planlanan görüşme ise Beşşar Esad’ın zirveye katılmaması sonucu gerçekleşemedi. Yılın son ayları Mehlis Raporundan dolayı Suriye’ye yönelik uluslararası baskı ve rejimin yıkılacağı söylentileri artarken Türkiye Suriye’ye yönelik etkin politikasının bitmediğini gösteren diplomatik bir hamleyle yılı bitirmiştir. Türkiye Dışişleri Bakanı Gül, Hariri suikastı soruşturmasının e gergin günlerinde ani bir kararla Şam’a günü birlik bir ziyaret gerçekleştirdi. Ziyaret konusunda pek çok spekülasyon yapıldıysa da Beşşar Esad’ın Aralık sonunda bir Türk televizyonuna verdiği röportajda Gül’ün ziyaretinde konuşulanlara açıklık getirdi. Beşşar Esad, bu röportajında Gül’ün BM’nin sorgulamak isteği 5 Suriyeli resmi görevliyi Gaziantep’te sorgulamayı teklif ettiğini söyledi.[xxxiii] Bu teklifi Beşşar Esad kabul ettiyse de BM kabul etmedi ve Suriyeli Viyana’da sorgulandı.

2006 Yılı Suriye ve Lübnan’a Ne Getirecek?

Suriye ve Lübnan, 2005 yılında yoğun ve hızlı gelişen bir gündemi geride bıraktı. Bölgede suikastlar, seçim, reform, demokratikleşme en çok konuşulan konular oldu. 15 Haziran 2006’ya kadar BM Hariri Suikastı soruşturmasının süreceği düşünüldüğünde Hariri suikastının gölgesini önümüzdeki yılda Suriye ve Lübnan siyasetlerinin üzerinde hissedileceği söylenebilir.

2005 yılının son günü El-Arabiye televizyonuna Beşşar Esad karşıtı bir açıklama yapan eski devlet başkan yardımcısı Abdülhalim Haddam, yeni yılda Hariri suikastının siyasileşme sürecinin devam edeceğini gösterdi. Bununla birlikte BM soruşturmasının üçüncü bitiş tarihi olan 15 Haziran 2006’ya kadar Suriye’yi köşeye sıkıştırmayı amaçlayan bir çok gelişme olması mümkündür. İlk iki BM raporunda Suriye’ye yönelik suçlamaların yetersiz kanıtlara dayandığı ve inandırıcı olmaktan uzak olduğu düşünüldüğünde yeni hazırlanacak rapor için daha fazla kanıtın ortaya konulmak isteneceği ve kamuoyu propagandasını daha etkin kullanacağı söylenebilir. Bu çerçevede Lübnan’da 2005 yılında gerçekleşen siyasi suikastların 2006 yılında da devam etme olasılığı yüksektir. Yeni savcı olarak atanan Belçikalı Serge Brammertz’in soruşturma sürecinde kullanılmak üzere Muhammed Züheyr El Sıddık ve Tahir Hüssam Tahir benzeri tanıklara ihtiyacı olacaktır.

14 Şubat 2006’da Hariri’nin ölümünün yıl dönümünde Lübnan’da Suriye karşıtlarının yapması beklenen protesto gösterileri, ülke içinde gerginliği artırıcı işleve sahip olabilir. 2006 yılı Lübnan hükümeti içinde Suriye karşıtları ile Hizbullah temsilcileri arasındaki geçen yıl sonunda başlayan krizi ciddi boyutlara ulaşıp siyasal istikrarı zedeleyebilir. Lübnan’daki Suriye karşıtı cephenin yeni yıldaki ilk hedefi, Lübnan’ın Suriye yanlısı cumhurbaşkanı Emil Lahud’u makamından indirmek olmaya devam edecektir. Lahud’un indirilmesi durumunda yeni Lübnan cumhurbaşkanlığı için en önemli aday, Falanjist Milis´lerin eski lideri ve Mayıs 2005’te sürgünden dönen Michel Aoun’dur. Fakat Aoun ve Maruni patrik Nasrullah Sefir, Suriye karşıtı muhalefete şüpheyle yaklaşmakta ve Hıristiyan olmayan bir siyasi gücün (Sünni veya Dürzi) Lahud’u düşürmesine karşı çıkmaktadır. Bu yüzden Auon, 2007’deki devlet başkanlığı seçimini beklemeyi tercih edebilir. Falanjistlerin diğer önemli lideri ve iç savaşta işlediği suçlardan dolayı 11 yıl hapis yatan Samir Geagea da Temmuz 2005’te serbest bırakılmasından sonra yeni dönem Lübnan siyasetinde etkin bir güç odağı haline gelebilir. İran-ABD ilişkilerinin durumu Hizbullah-İsrail çatışmasını ve Lübnan’daki iç dengeleri doğrudan etkileyebilir. 2006 yılının ilk ayı İran Cumhurbaşakanı Ahmedinecad’ın Suriye’ye resmi bir ziyarette bulunması, ABD’ye karşı Suriye ve İran’ın bir ittifak içerisinde doğru gittiklerini gösterdi. Ziyaret sonrası, ılımlı dış politikasıyla tanınan Beşşar’ın İsrail karşıtı sert açıklamalar yapması dikkat çekicidir.

Suriye içinde Beşşar karşıtı muhalefet, 2006 yılında da bir önceki yıl gibi rejimi yıpratmaya yönelik hareketlere devam edeceklerdir. Özellikle Beşşar Esad yönetimiyle Suriye’de yaşayan Kürtler arasındaki hassas ilişkiye dikkat edilmelidir. Irak’taki gelişmelerden etkilenecek Suriyeli Kürtlerin, 2006 yılı içinde yeni bir ayaklanma girişiminde bulunabilme veya küçük çaplı gerginliklerin çıkma olasılığının yüksek olduğu söylenebilir. Suriye’nin uluslararası baskıyı yoğun olarak hissedeceği yeni yılda Beşşar Esad’ın önemli siyasi reform hareketlerine girişeceği düşünülüyor. Serbest seçimler ve bağımsız siyasal partilerin kurulması yönünde somut adımlar atılması Suriye yönetiminin öncelikli reform konusu olacaktır. Bunula birlikte Beşşar, 19 Ocak'ta tutuklu 5 Suriyeli muhalif serbest bırakarak 2006 yılındaki reform hareketine hızlı başlamıştır. Serbest bırakılan muhalifler arasında 2001 yılındaki Şam Baharı'ndaki sivil toplum hareketinin önderliğini yapan reformcu işadamı-miletvekili Riyad Seyif bulunmaktadır. Serbest kalan diğer muhalifler de (Mamun el-Homsi, Habib İsa, Valid Bunni ve Fawaz Tello) Suriye'deki reformcu aydın elitin üyeleridir.



2006’da Türkiye-Suriye ilişkileri mevcut durumunu korumakla birlikte uluslararası ve bölgesel güç dengelerinin tesiri altında kalmaya devam edecektir. Türkiye, ABD ile olan ilişkilerini gerginleştirmeden Suriye ile özellikle ekonomik ilişkilerini derinleştirmek isteyecektir. Türkiye üzerinden Suriye ve Mısır doğal gazının Avrupa’ya pazarlanması projesi Türkiye açısından stratejik önem arz eden bir projedir. Suriye’nin ise uluslararası yalnızlığını yenmek ve bölgesel güvenliği sağlama adına Türkiye’ye karşı sıcak tavrını sürdürmesi beklenmektedir. Bununla birlikte Beşşar Esad, dış politikada gerekli siyasal ortamı sağladığı takdirde Türkiye’ye bir dostluk ziyaretinde bulunmak istemektedir.

Orta Doğu’da 2003 yılından beri varolan Irak merkezli yeni güç dengeleri, Suriye’nin aleyhine gelişmektedir. Beşşar Esad, esnek ve tavizkar bir dış politika stratejisiyle rejimi ayakta tutmayı başarmıştır. İçinden geçtiğimiz yapılanmasını tamamlamamış ve dinamik güç dengelerinin hakim olduğu uluslararası sistem, ani siyasi değişiklikleri ve askeri saldırıları getirebilir. Fakat, Orta Doğu’daki güç dengelerine ve güvenlik algılasmalarına bakıldığında Beşşar Esad Suriyesi’nin her şeye rağmen 2006 yılında da varlığını koruyacağını söylemek olasılığı yüksek bir tahmindir. Suriye’nin Irak gibi bir siyasal süreçten geçmesi, Orta Doğu’da yeni bir kriz alanı yaratmakla birlikte El-Kaide tarzı radikal güçlerin bölgeyi anarşizme ve büyük çaplı çatışmalara sürüklemesini getirebilir. Böyle bir çatışmanın getireceği maliyeti ne ABD ne İsrail ne de bölgedeki diğer güç odakları göze alabilir.


KAYNAKÇA



[i] “Refik Hariri saldırıda öldü”, CNNTURK, 14 Şubat 2005, http://cnnturk.com/DUNYA/haber_detay.asp?PID=319&HID=2&haberID=72505



[ii] “Suikasti islamcı grup üstlendi”, BBC Turkish, 14 Şubat 2005, http://www.bbc.co.uk/turkish/news/story/2005/02/050214_hariri_dead.shtml



[iii] “President Assad Condemns Terrorist Act in Beirut”, SANA, 14 Şubat 2005, http://www.sana.org/english/headlines/14-2/president_assad_condemns_terrori.htm



[iv] “Car Bomb Kills Lebanon's Former PM”, Reuters, 14 Şubat 2005, http://english.daralhayat.com/arab_news/02-2005/20050214-Reu_MDF50717.TXT/story.html



[v] Jim Hoagland, “Time to Squeeze Syria”, The Washington Post, 16 Eylül 2004



[vi] Brian Whitaker, “Pro-Syria officials held in Hariri inquiry”, The Guardian, 31 Ağustos 2005



[vii] Gazi Kenan hakkında ayrıntılı bilgi için bkz. Daniel Nassif, “Maj. Gen. Ghazi Kanaan”, Middle East Intelligence Bulletin , C: 2, No:1, 1 Ocak 2000, http://www.meib.org/articles/0001_l5.htm



[viii] “Interior Minister Dies in His Office before Noon Today”, SANA, 12 Ekim 2005, http://www.sana.org.sy/english/headlines/12-10/interior_minister_dies_in_his_of1.htm



[ix] Debka adlı internet sitesi, İsrail’in Suriye’ye yönelik olumsuz kamuoyu propagandasının en önemli araçlarından biridir. Bu sitede 2005 yılı boyunca Suriye yönetiminin yıkılacağına dair haberler yer alırken çoğu zaman Suriye’nin iç siyasetinde oluşabilecek çatışmalar kışkırtılmaya çalışılmaktadır.



[x] Yasin Atlıoğlu, “Gazi Kenan Neden İntihar Etti?”, TASAM Stratejik Yorum, No: 182, 13 Ekim 2005 http://www.tasam.org/modules.php?name=News&file=article&sid=197



[xi] “Hariri’ye suikast raporu”, NTV, 21 Ekim 2005, http://www.ntv.com.tr/news/346400.asp



[xii] “BM raporu şaibeli”, Radikal, 23 Ekim 2005



[xiii] “UN ends Vienna hearings of Syria's officials”, Ya Libnan, 7 Aralık 2005, http://yalibnan.com/site/archives/2005/12/un_ends_vienna.php



[xiv] “Syrian witness says Hariri's son forced him to lie”, Reuters, 28 Kasım 2005, http://today.reuters.com/news/newsArticle.aspx?type=worldNews&storyID=2005-11-28T123423Z_01_FOR842192_RTRUKOC_0_US-SYRIA-LEBANON-WITNESS.xml



[xv] “Hariri Soruşturması Uzatılıyor”, VOA, 16 Aralik 2005, http://www.voanews.com/turkish/2005-12-16-voa4.cfm



[xvi] “'Lübnan' Ortadoğu'da değişimin adı”, CNNTURK, 1 Mart 2005, http://www.cnnturk.com.tr/DUNYA/haber_detay.asp?PID=319&HID=1&haberID=76116



[xvii] “Lübnan'da zafer oğul Hariri'nin”, CNNTURK, 20 Haziran 2005, http://www.cnnturk.com.tr/DUNYA/haber_detay.asp?PID=319&HID=1&haberID=105303



[xviii] “Lebanon's Elections: Facts and figures”, Ya Libnan, 20 Haziran 2005, http://yalibnan.com/site/archives/2005/06/lebanons_electi_2.php



[xix] “Lineup of Lebanon's new Cabinet”, Ya Libnan, 20 Temmuz 2005, http://yalibnan.com/site/archives/2005/07/_lineup_of_leba.php



[xx] Yasin Atlıoğlu, “Lübnan’da Yeni Dönem ve Suikastler”, TASAM Stratejik Yorum, No: 181, 11 Ekim 2005 http://www.tasam.org/modules.php?name=News&file=article&sid=196



[xxi] “Beyrut'ta Bombalı Saldırı”, VOA, 12 Aralik 2005, http://www.voanews.com/turkish/2005-12-12-voa11.cfm



[xxii] “Final statement of the 10th Congress of al-Baath Arab Socialist Party”, Arabic News, 14 Haziran 2005, http://www.arabicnews.com/ansub/Daily/Day/050614/2005061406.html



[xxiii] Elizabeth Cheney, ABD Başkan Yardımcısı Dick Cheney’nin kızıdır.



[xxiv] Yasin Atlıoğlu, “Ferid Gadiri ve Suriye Reform Partisi”, TASAM Stratejik Yorum, No: 99, 3 Mayıs 2005, http://www.tasam.org/modules.php?name=News&file=article&sid=107. Ferid Gadiri hakkında daha fazla bilgi için bkz. http://reformsyria.org/Misc/bio_of_farid_ghadry.htm



[xxv] “Acts of detention in Syria against civic group members”, Arabic News, 25 Mayıs 2005, http://www.arabicnews.com/ansub/Daily/Day/050525/2005052505.html



[xxvi] “Unrest in Syria over Kurdish clerics death”, Al Jazeera, 6 Haziran 2005, http://www.aljazeera.com/me.asp?service_ID=8557



[xxvii] “Suriye'den 2 terör örgütü PKK üyesine hapis cezası”, Zaman, 14 Haziran 2005, http://www.zaman.com.tr/?hn=182629&bl=sondakika



[xxviii] “Suriye'de Terörist Lider Öldürüldü”, VOA, 11 Haziran 2005, http://author.voanews.com/turkish/2005-06-22-voa7.cfm



[xxix] “Suriye'de İnsan Hakları Savunucusu Beraat Etti”, VOA, 26 Haziran 2005, http://author.voanews.com/turkish/2005-06-26-voa12.cfm



[xxx] “New opposition coalition in Syria for comprehensive change”, Arabic News, 17 Ekim 2005, http://www.arabicnews.com/ansub/Daily/Day/051017/2005101717.html



[xxxi] Yasin Atlıoğlu, “Türkiye-Suriye İlişkilerinde Yeni Bir Dönem”, TASAM Stratejik Yorum, No: 54, 25 Aralık 2004, http://www.tasam.org/modules.php?name=News&file=article&sid=59



[xxxii] “Ambassador’s Answer to a Reporter’s Question on Syria, Governor’s Office, Bursa”, 14 Mart 2005,
http://www.usemb-ankara.org.tr/AMBASADR/edel0314.htm



[xxxiii] “Beşşar Esad Röportajı”, SKYTURK, 26 Aralık 2005